|
Qytetarėt e Kosovės pėrmes institucioneve demokratike tė zgjedhura pėrmes votės sė lirė kanė sovranitetin legjitim mbi Kosovėn dhe pronėn e saj
Nga Agim Vuniqi
Eshtė i pėrēudshėm fakti qė subjektet politike shqiptare nuk studjojnė dhe nuk analizojnė aspak ēėshtjet me rėndėsi prioriteti, por kryesisht veprimi dhe angazhimi politik pėrqėndrohet nė mendimet e liderėve, pastaj edhe firmosja e marrėvėshjeve bėhet shpejt pa konsultimė paraprake, duke nėpėrkėmbur institucionalizimin partiak dhe bashkėbisedimin. Marrėvėshja e mėhershmė nė mes tri subjekteve kyēe politike pėr ndarjen e pushtetit
(sipas Kornizės Kushtetuese) ku u ndanė edhe funksionet pėrgjegjėse (kryetari i Kosovės dhe ai i parlamentit u zgjodhėn nga formacioni politik LDK-ja, ndėrsa vėndi i kryeministrit u caktua nga PDK-ja), ishte kjo marrėveshje e sponzoruar nė zyrėn amerikane nga ambasadori Menzis, ndėrsa u fuqizua nga PSSP z. Shtajner. As pas nje viti tė funksionimit tė koalicionit trėpalesh pėr vėtėqėvėrisje nuk u mbajtė asnje takim i pėrbashkėt pėr tė analizuar punėn e deritanishme nė pėrmbushjen e synimeve pėr stabilizimin e institucioneve demokratike dhe pėrcaktimin e ēėshtjeve me rėndėsi jetike kalimi i kompetencave nga ndėrkombėtarėt tek vendorėt (tash sė fundi u caktua komisioni pėr vendosjen e disa kompetencave nga ndėrkombėtarėt nė institucionet vendore), pėrmes amandamenteve plotėsuese (nė harmoni me programet e partive politike qė ua shpalosėn zgjedhėsve nė fushatėn zgjedhore), tė cilat do tė inkorporoheshin nė Kornizėn Kushtetuese, meqė edhe ashtu korniza ėshtė nje dokument mė tepėr me karakter politik se sa juridik (nuk ėshtė shtruar qartas statusi politik i Kosovės, nė bazė tė sė cilės do tė rregulloheshin marrėdhėniet demokratikė nė vėnd). Vetė fakti qė parlamentarėt gjegjėsisht komisionet parlamentare nuk kanė diskutuar asnjėherė ēėshtjet jetike qė brengosin popullatėn: gjendja elektroenergjetike nė vėnd, ēėshtja e pronėsisė, ēėshtja e invalidėve tė luftės, ēėshtja e kompensimit tė dėmeve nga lufta (pėrcaktimi i vlerės reale tė humbjeve materiale dhe financiare gjatė luftės, dhe ngritja e procedurės pėr demėshpėrblim), ēėshtja e pensionistėve dhe rregullimi i statusit pensional (kompensimi dhe kėthimi i mjeteve tė plaēkitura nga regjimi Millosheviqian, nga fondi pensional i Kosovės).
Njė ndėr problemet thelbėsore tė Kosovės nė kėtė fazė por edhe nė t'ardhmen do tė jetė pronėsia, nuk janė pėrcaktuar ēėshtjet parėsore si prona dhe titullari i pronės (duhet krijuar rregullativa ligjore nė tė cilėn do tė pėrcaktoheshin qartė kompetencat lokale, qė do ta kishin burimin nga ato qendrore) ėshtė ēėshtje qė duhet rregulluar me ligj, nuk janė pėrcaktuar kornizat e sigurisė pėr tė gjithe qytetarėt e Kosovės, nė tėrė territorin e Kosovės, nuk janė pėrcaktuar saktėsisht kompetencat e komunave, ēfarė do tė jetė koordinimi ndėrkomunal (meqė Kosova nuk ka bile amandamente kalimtare kushtetuese, e as nje status tė definuar qartė edhe pse kalimtar, qė do tė inkorporohej nė Kornizen Kushtetuese e mė vonė edhe nė Kushtetutėn e Kosovės), edhepsė eshtė krijuar "asociacioni I asambleve ndėrkomunale" qė ka vetėm nje karakter provizor e jo legjislativ etj.
Janė tė paēarta sidomos disa ēėshtje rreth organizimit territorial tė Kosovės meqė Kosova para rrėnimit kushtetues me tankse kishte 22 komuna, ndėrsa me zgjedhjet e fundit u legjitimuan 30 (ashtu ēfarė ishin pas rrėnimit kushtetues tė Kosovės me dhunė-pa kaluar nė fazen e diskutimit publik). Eshtė e natyrshmė qė ēfarėdo ndryshimi territorial dhe administativ duhet tė kalojė nė fazėn e diskutimit publik, por edhe tė referendumit, pėr kėtė nuk diskutohet aspak...!? Nuk ėshtė e thėnė qė ēfarėdo vlerėsimi aprior qė vjen nga tė huajt tė jetė nė pajtueshmėri me interesat nacionale tė shqiptarėvė, pėr kėtė nuk mund tė vendosin vetėm subjektet politike, meqė kjo eshtė ēėshtje mbi tė gjitha ēėshtjet dhe ėshtė e drejtė e ēdo qytetari bile tė jap mendimin e vet publikisht apo pėrmes "kokrrės" nė kutinė e "kokrrave" dmth. nuk duhet margjinalizuar opinionin publik, por edhe komunikimi i liderėve me opinionin duhet tė jetė i hapur "to person", ngase papajtueshmėria do tė pjesėzonte homogjenitetin politik brėndashqiptarė.
Kosova me njė tėrsi administrativo-territoriale ēfarė e kishte mė Kushtetutėn e KSAK ėshtė shndėrruar nė Bashkėsi tė komunave, ku sistemi politik i Kosovės mbėshtetet nė statutet e Komunave, nė Kornizėn Kushtetuese, nė dekretet e Shtajnerit e jo nė nje Kushtetutė tė qėndrueshme qė legjitimon qeverisjen e qytetarėve tė Kosovės, me resurset qė disponon Kosova (edhe pse jo nė kėtė fazė), ose bile sė paku tė qartėsohet pozita politike e Kosovės pėr t'ardhmen.
Situata e paqartė politike ngulfatė proceset e filluara demokratike, meqė sė pari duhet definuar ēėshtja parėsore, qė prona nė Kosovė eshtė e qytetarėvė tė Kosovės (pėrfshirė pronėn "shoqėrorė" dhe atė privatė), dhe se tė drejtėn pėr qeverisje nė Kosovė e kanė vetėm qytetarėt e Kosovės tė cilėt reprezentohen nga pėrfaqėsuesit legjitim tė Kosovės (tė cilėt cilėt duhet tė gėzojnė tė drejtėn e imunitetit, kjo nuk nėnkupton se ata janė mbi ligjin, por gėzojnė tė drejtėn e mbrojtjes institucionale tė ligjit qė buron nga vullneti i popullit, kėtė duhet ta kishin parasysh parlamentarėt dhe PSSP z. Shtajner nė rastin e deputetit Fatmir Limaj, qė i njėjti tė informohej me kohė dhe tė kishte tė drejtėn e pėrgatitjes pėr mbrojtje, pėr tė cilin do tė vlenin garancionet e parlamentit dhe tė qeverisė sė Kosovės e jo tė bėhet anashkalimi i kėtyre institucioneve edhe pse tė pranuara nga bashkėsia ndėrkombėtare dhe, e drejta e tyre ėshtė e mbėshtetur nė vullnetin e popullit, nė tė drejtėn univerzale tė drejtave tė njeriut dhe nė tė drejtėn e ligjit "ēdonjėri ėshtė i pafajshėm derisa nuk vėrtetohet fajėsia") dhe se ēfarėdo tendence e pėrcaktimit tė pronės nė baza tė etnicitetit ,e jo nė bazė tė ligjeve qė do tė aprovonte parlamenti i Kosovės, do tė thotė shkelje tė rezolutės 1244, dhe shkelje e sovranitetit tė qytetarėvė tė Kosovės mbi territorin e Kosovės, kėtė duhet ta ketė tė qartė edhe ministri i bujqėsisė nė qeverinė multietnike tė Kosovės.
|