Interesat partiake mbi ato konstitucionale…!?

Agim Vuniqi, Michigan, SHBA


Kryetari koncesual i Kosovės kujton se me ndėrrimin e flamurit dhe hymnit rrumbullaksohet projekti i pavarėsisė (!)

Funksioni i kryetarit koncesual dhe qeverisė multietnike buron nga parlamenti i cili fuqizoi nje marrėvėshje nė mes tė tri subjekteve kryesore politike LDK-PDK-AAK,  ėshtė pra marrėveshje koalicioni pėr bashkėqeverisje meqė asnjėra nga subjektet  politike nuk pėrmbushi kuotėn 61.

Statusi i kryetarit nė demokracitė parlamentare ėshtė mė tepėr dekorativ se sa domethėnės


Zhvillimet e fundit politike nė Kosovė,  si dhe ato rreth kompetencave institucionale - se cili institucion nė kierarki ėshtė me i fuqishėm se tjetri, apo edhe nismat mediale nga kryetari koncesual i Kosovės i cili kujton se me ndėrrimin e flamurit dhe himnit rrumbullakėsohet projekti i pavarėsise, edhe pse Kosova vazhdimisht ėshtė nė terr- jo vetėm fizik, si dhe propozimi i fundit drejtuar ministrit tė kulturės (sado qė tė jetė i arsyeshėm) nė sallėn e Teatrit Kombėtar (me rastin e shėnimit tė 21 vjetorit tė vrasjes sė Jusuf e Bardhosh Gėrvallės dhe Kadri Zekės, e organizuar nga kryesia e LDK-sė),   janė jo vetėm shkelje e kompetencave por edhe mosnjohje sistemore tė institucionalizmit, meqė kjo paraqet ndėrhyrje e papresedencė nė kompetencat institucionale, ngase ministritė janė pjesė pėrbėrėse e Qeverisė si organ  ekzekutiv i parlamentit, ai nė te vėrtetė shkeli edhe kryeparlamentarin meqė propozimet e kryetarit koncesual duhet tė adresoheshin nė parlamentin e Kosovės,  ngase edhe funksioni i tij buron nga parlamenti i cili fuqizoi nje marrėvėshje nė mes tri subjekteve kryesore politike LDK-PDK-AAK, ėshtė pra marrėveshje koalicioni pėr bashkėqeverisje meqė asnjėri subjekt politik nuk pėrmbushi kuotėn e 61 votave.  

Janė posaqėrisht tė pėrqudshėme kualifikimet e tij tė fundit pėr ngjarjet nė Kosovė, ngase ai gjithnjė logaritė veten si njėshi i kierarkisė institucionale dhe mu pėr kėtė pėrgjegjėsia bie mbi tė, pėr pėrkeqėsimin e situatės nė Kosovė, meqė asnjėherė me asgjė nuk realizoi premtimet dhėnė elektoratit por pėrkundazi tensionoi situatėn me kualifikime qė bien nė kolizion edhe me qėndrimet e UNMIK-ut dhe bashkėsisė ndėrkombėtare  (UNMIK-u ka pėrkrahjen e UE-se dhe tė SHBA-sė) pėr sitemin juridik tė pavarur.  

Statusi i kryetarit nė demokracitė parlamentare ėshtė mė tepėr dekorativ se sa domethėnės, ai do tė duhej tė ndėrhynte dhe tė arbitronte nė rastet kur shkelet Korniza Kushtetuese, apo nė rastet kur nuk ka koncenzus politik nė mes tė tri subjekteve kryesore politike bashkėqeverisėse, prandaj ėshtė plotėsisht qesharake kur bėnė krahasime me sistemin politik dhe shtetėror tė SHBA-sė, ku funkcionon sistemi presidencial i qeverisjes, prandaj pėrpjekjet e tij pėr degradimin e institucioneve demokratike qė burojnė nga Korniza Kushtetuese dhe ringritja e "zyrės sė presidentit" mbi tė gjitha institucionet, pra edhe mbi parlamentin, janė pėrpjekje pėr  zhvendosje te institucioneve sipas dėshirės, duke mos respektuar fare normat demokratike, duke mos pranuar dialogun, fuqinė e argumentit por edhe trasparencėn si mjet civilizues pėr stabilizimin dhe forcimin e institucioneve demokratike  tė mbėshtetura po nga ai elektorat dhe ai popull qė ia dha voten edhe subjektit politik qė ai udheheqė. Pėr tė fshehur mosefikasitetin politik duke treguar edhe mosnjohje tė sistemit politik, ai e ndien veten mė komfort nė zyrėn e tij, e cila nuk ka ndonjė peshė tė veēantė nė kierarkinė institucionale. Nė kėtė mėnyrė bėhet edhe manipulimi me votėn e elektoratit meqė pėr qėllime tė caktuara politike-individuale pretendohet qė tė bėhet personalizimi dhe privativizimi i institucioneve, duke mos e bėrė as mė tė voglėn pėrpjekje  pėr vendosjen e institucioneve nė baza konstitucionale.

Janė pra brėngosėse faktet se si interesat partiake janė mbi ato shtetėrore, kjo ngase klasa politike nuk ėshtė e pavarur nė gjykimet politike, meqė nuk ka pavarėsinė ekonomike, prandaj ndodhė qė interesat e shtetit janė tė ndėrlidhura me interesat private, prandaj ėshtė e shpeshtė edhe dukuria e grabitjes sė kapitalit popullor me metoda mafioze.

Prandaj deri sa elektorati nė Kosovė ėshtė nė hamendje pėr shkaqe tė pasigurisė ekonomike nuk mund tė thuhet se ka elektorat stabil, meqė edhe ai udhėhiqet nga interesat e ngushta dhe, nuk mund tė flitet pėr ndonjė menagjmim tė suksesshėm financiar nė ēfarėdo fushe pėr shkaqe tė mosrrespektimit tė marrėveshjeve, qė drėjtpėrsedrejti kanė pasoja nė stabilitetin politik por edhe nė realizimin e aspiratave shtetėrore.

E ēfarė rregulli institucional mund tė ketė kur shoqatat humanitare-religjioze diktojnė lėvizjet shoqėrore, prandaj kėto nė vazhdimėsi kanė ndikim mė tė madhė se vet institucionet kombėtare, ngase ato ofrojnė "valutė konvertibile", qė pak a shumė zbusin mjerimin social-ekonomik dhe mbajnė situatėn nėn kontrollė tė moseskalimit tė dhunshėm social, por nė anėn tjetėr pengojnė nė realizimin e aspiratave politike dhe shtetėrore