Shporta e mosndryshimit tė kufijve - nuk ekziston mė

SHPORTA E MOSNDRYSHIMIT TĖ KUFIJVE ' NUK EKZISTON MĖ 

Teuta Zymberi 

Pėr mendimin tim, gjėja mė e pafalshme pėr politikanėt shqiptarė tė periudhės sė tranzicionit ėshtė angazhimi pėr mosndryshimin e kufijve, deklarimi kundėr ndryshimit tė kufijve. Ky ėshtė njė qėndrim absurd dhe antihistorik.. U bashkuan dy Gjermanitė, u nda Ēekia nga Sllovakia, u shpėrbė ish-Bashkimi Sovjetik dhe ish-Jugosllavia. Karta e Helsinkit ' shporta e mosndryshimit tė kufijve-nuk ekziston mė. Vetėm politikanėt shqiptarė, pėrfaqėsues tė vetmit popull tė ndarė nė Europė, premtojnė se kufijt nuk mund tė ndryshohen. Madje kjo qe sanksionuar edhe nė projektin e kushtetutės tė S.Berishės. Pėr sa u takon politikanėve shqiptarė nė Kosovė, mendoj se gabimi mė i rėndė ishte krijimi i partive dhe hyrja nė njė garė pėr pushtet, ende pa e krijuar shtetin. Nė teorinė dhe .eksperiencėn e politikės ėshtė vėrtetuar se popujt nėn pushtim kanė nevojė pėr lėvizje dhe aleanca tė gjėra, jo pėr parti. Iluzioni se pluralizmi ėshtė njė magji, qė do t'i bėnte shqiptarėt zotėr tė sė drejtės, pėrgjumi njė popull tė tėrė pėr vite me radhė, duke shkaktuar njė vonesė historike tė pafalashme. Njė nga absurditet mė tė mėdha tė tė politikės sė Rugovės ka qenė pėrcaktimi se ēėshtja shqiptare do tė zgjidhet duke ē'komunistizuar Shqipėrinė dhe duke demokratizuar Serbinė. Vetėm naivėt mund ta harrojnė se trojet shqiptare u ndanė nė njė kohė kur komunizmi ende ishte njė utopi e largėt dhe se kufiri ndėrmjet shqiptarėve nuk ishte njė ēėshtje sistemesh.(Kosova nė syrin e ciklonit, faqe 20, Shaban Sinani) 

E drejta e bashkimit kombėtar ėshtė njė e drejtė shekullore, qė populli shqiptar me shekuj kėrkon tė drejtėn e tij natyrore-historike pėr t'u ribashkuar. Ēėshtja kombėtare, apo ēėshtJa e bashkimit kombėtar, ēėshtja e bashkimit tė trojeve etnike shqiptare nė shekuj ka qenė dhe vazhdon tė jetė nė vėmendje tė tė gjitha diplomacive dhe politikės ndėrkombėtare. Se sa i vėmendshėm ka qenė interesi i politikės ndėrkombėtare pėr mosndryshimin e kufijve shqiptarė, tregon mė sė miri historia jonė, se deri mė sot, populli shqiptar vazhdon tė jetė akoma i ndarė me kufij mes vete. Se sa e vėmendshme ka qenė diplomacia ndėrkombėtare pėrballė ēėshtjes kombėtare shqiptare, tregojnė mė sė miri shumė konferencat ndėrkombėtare tė deklarimit tė tyre kundėr ndryshimit tė kufijve shqiptarė, duke pėrfshirė konferencėn e Jaltės, Berlinit, Londrės, Parisit, Dejtonit, Rambujes, etj. 

Kur ėshtė fjala pėr bashkim kombėtar shtrohet pyetja publike, sa i vėmendshėm ka qenė faktori politik shqiptar pėr ta ngritur zyrtarisht deklarimin e tyre pėr ndryshimin e kufijve ?! Faktori politik shqiptar si duket akoma nė tė sotmen tonė i trembet kėsaj ēėshtje duke e konsideruar si duket ende Tabu-temė ēėshtjen e bashkimit . 

Kam lexuar me vėmendje tė thellė veprat dhe tė gjitha analizat qė ka shkruar Dr.Shaban Sinani, analist i shquar nga Tirana. Mė kanė ndihmuar shumė analizat e tij gjatė periudhės dhjetėvjeēare tė kem projekt tė qartė para vetvetes, sepse asnjė opcion tjetėr nuk vlen mė , pos tė vetmes zgjidhje:Bashkimit Kombėtar si vullneti dhe kėrkesa mė perspektive pėr tė gjithė shqiptarėt. I kam parė mė shumė kėto analiza si njė platformė politike, si njė strategji kombėtare se kah duhet tė orientohet ēėshtja shqiptare dhe ku duhet tė kėrkohet zgjidhja e problemit tė Kosovės dhe shqiptarėve nė viset tjera etnike. Duke e studiuar me vėmendje mendimin e tij gjeopolitik mbi kronologjinė e opcioneve qė u nxorrėn mjaft tė shumta pėr Kosovėn dhe pėr rregullimin e pozitės sė shqiptarėve nė ish-Jugosllavi, shifet qartė se theksi vėhet pikėrisht nė angazhimin e ndryshimit tė kufijve shqiptarė. Nė tė gjitha anlizat e tij analitike, politike, shkencore, mendimi i tij bazohet se derisa ndryshimi i kufijve u bė njė dukuri e zakonshme politike nė skenėn ndėrkombėtare: u rrėzua Muri i Berlinit, u hap porta e Brandeburgut, u bashkuan dy Gjermanitė, ish-Bashkimi Sovjetik u shpėrbė, u njoh pavarėsia e shteteve tė vogla tė Baltikut, ēekėt dhe sllovakėt u ndanė, Sllovenia dhe Kroacia u shkėputėn nga ish-Jugosllavia dhe Jugosllavia u shpėrbė, Maqedonia u pavarėsua me pėrkujdesin e faktorit tė jashtėm ndėrkombėtar, nė Hong-Kong u ul me respekt solemn flamuri britanik, Kinės iu rikthye sovraniteti mbi ishullin e vogėl mbetur peng prej njė shekulli, pas njė ndarje disavjeēare, Bjellorusia vendosi tė bashkohet me Rusinė, Bosnja e fitoi pavarėsinė, ēėshtje kufiri u zgjodhėn edhe nė Kuvajt . 

Por qė nga vitet 90-ta me ndryshimet politike qė ndodhėn nė ish-Jugosllavinė, apo nė zhbėrjen e tė ashtuquajturės Jugosllavi, shqiptarėt duhet ta kuptonin se Shporta e mosndryshimit tė kufijve, humbi rėndėsinė dhe kuptimin pėr t'u mos angazhuar pėr ndryshimin e kufijve . Por ajo mė e keqja, qėndron se, qysh nga ky vit, vetė protoganistėt e mendimit shqiptar, pėr vite tė tėra, edhe pse e shihnin shumė kthjelltė se kjo ishte : epoka e ndryshimit tė kufijve, kėta protoganistė betoheshin se do tė zbatonin deri nė fund parimin e mosndryshimit tė kufijve?. 

Nė kėtė periudhė historike ku u zgjodhėn probleme kufijsh, populli shqiptar kishte arsyen mė tė drejtė historike, natyrore, kombėtare, tė pėrcaktohej nė kėrkesėn e bashkimit kombėtar E mbėshtes me dinjitet tė plotė thėnien e z.Sinani, kur thotė se " Pėr mendimin tim, gjėja mė e pafalshme pėr politikanėt shqiptarė tė periudhės sė tranzicionit ėshtė angazhimi pėr mosndryshimin e kufijve, deklarimi kundėr ndryshimit tė kufijve. Ky ėshtė njė qėndrim absurd dhe antihistorik. Vetėm politikanėt shqiptarė, pėrfaqėsues tė vetmit popull tė ndarė nė Europė, premtojnė se kufijt nuk mund tė ndryshohen. " 

E shoh shumė gabim tė rėndė dhe do tė jetė gjithnjė e pafalshme, absurde dhe antikombėtare, qoftė edhe pėr protoganistėt e rinj dhe tė vjetėr qė pėrfaqėsojnė sot mendimin politik nė strukturat politike udhėheqėse, qė akoma vazhdojnė tė heshtin duke u trembur dhe duke qenė aq shumė tė influencuar nga kėshilltarėt e huaj ndėrkombėtarė, nė emėr tė njė urtėsie dhe dėgjueshmėrisė politike, as qė e pėrmendin deklarimin e tyre se edhe pėr shqiptarėt ka ardhė koha , qė kufijt tė ndryshohen. Apo ndoshta politikanėt tanė sa herė qė po ulen nėpėr kolltuqe, nuk e pėrmendin mė kurrė ndryshimin e kufijve. Dhe shumė politikanė tanė, shumė analistė tanė nė Kosovė mė shumė se kurrė duhet ta heqin verbėrinė politike tė tyre se tani nuk ėshtė koha tė folet pėr ndryshimin e kufijve, se tani nuk do faktori ndėrkombėtar, se tani Kosova po demokratizohet, se tani nuk do qeveria shqiptare, se tani ndryshimi i kufijve shqiptar do ta dėmtonte procesin demoratik tė Kosovės, e tė tjera konkluza , tė cilat nuk guxojnė tė gjykojnė saktė lidhur me kėtė ēėshtje. " 

E drejta e bashkimit kombėtar ėshtė njė e drejtė natyrore e shekullore, e pamohueshme dot nga askush. Kjo e drejtė as nuk ėshtė shpikur, as nuk ėshtė e tepruar dhe jashtė kohės. Ėshtė njė e drejtė elementare, qė shtetet e tjera nė Europė e kanė arritur 200, ose 300 vjet mė parė. Pse vallė nuk e kemi ngritur zyrtarisht, ēėshtjen e bashkimi kombėtar, ēėshtjen ēame nė forumet ndėrkombėtare nė OKB, nė KSBE etj? Pse e kemi partikulizuar kėtė ēėshtje unike? Mos vallė do tė na akuzojnė, se kėrkojmė ndryshim tė kufijve shtetėrorė, gjė qė nuk e lejon Karta e Helsinkit? Po kush kėrkon ndryshim tė kufijve? Kush kėrkon pretendime territoriale? Ne kėrkojmė atė, qė na e kanė marrė, dhe nuk kėrkojmė tė marrim atė, qė ėshtė e tė tjerėve. Karta e Helsinkit ėshtė kundėr pushtimit, por jo kundėr ēlirimit. Asnjė teori e sė drejtės ndėrkombėtare, asnjė teori e humanizmit dhe ekszistencės njerėzore nuk mund ta mohojė dot kombin shqiptar"
  
(nga libri Rexhep Qosja dhe ēėshtja kombėtare shqiptare, Moikom Zeqo) 

Kėta dy analistė tė shquar nga Tirana, tė dy autor tė librave shkencore, tė dy publicistė dhe personalitete publike kombėtare kanė dhėnė pėr vite me radhė mesazhin pėr bashkim kombėtar, me analizat e tyre tepėr konkrete, qė neve t'i kuptojmė si kėshilltarė politikė, si kėshilla politike, si njė platformė, qė vetėm me kėtė gjuhė duhet tė flasim hapur rreth ēėshtjes kombėtare shqiptare. 

Nė fund e kam nderin ta pėrcjellė mesazhin e tyre pėr neve tė gjithėve, se sot ėshtė Epoka e ndryshimit tė kufijve. Se, sot, SHPORTA- E NDRYSHIMIT TĖ MOSKUFIJVE NUK EKZISTON MĖ . PRA, AS PĖR SHQIPTARĖT.