Fėmijėt shqiptarė, viktimė e a Albanfobisė nė IRJM

 

Shkruan: Naser SELMANI

Dyzet nxėnės shqiptarė tė Manastirit dhe fshatrave pėrreth me gjithė kundėrshtimin e moshatarėve tė tyre maqedon, do tė vazhdojnė mėsimin nė klasėn e vetme tė mesme me mėsim nė gjuhėn shqipe tė qytetit. Me gjithė protestat agresive tė nxėnėsve dhe prindėve maqedon, Ministria e arsimit dhe qeveria e Maqedonisė nuk iu nėnshtrua trysnive tė pashembullta pėr tė mos lejuar qė nxėnėsit shqiptarė tė gėzojnė tė drejtėn e arsimit nė gjuhėn amtare, e cila garantohet me kushtetutėn e vendit dhe ligjet pozitive.

Mijėra nxėnės maqedon tė shkollave fillore dhe tė mesme tė manstirit pėr disa ditė me radhė bojkotuan mėsimin duke protuestuar nėpėr rrugėt e qytetit nė shenjė revolte kundėr vendimit tė Ministrisė sė arsimit pėr tė hapur njė klasė tė ciklit tė mesėm me mėsim nė gjuhėn shqipe. Nė kėto protesta ishte manifestuar njė uurejtje e papėrmbajtur antishqiptare. Ishte e llahtarshme tė shohėsh se si fėmijė tė mitur maqedon nėpėr rrugėt e Manastirit brohoritin "Vdekje pėr shqiptarėt" dhe "Komora gazi pėr shqiptarėt".

Nė protesta nuk kishin dal vetėm fėmijėt, por edhe prindėt e tyre dhe qytetarė tė tjerė, nė shenjė solidarizimi me kėrkesat e tyre.

Protestuesit disa herė kishin rrethuar objektin ku mėsonin nxėnėsit shqiptarė dhe ishin pėrpjekur me forcė tė hynė dhe ti qėrojnė hesapet me ta. Kjo i ngjante njė linēi tė vėrtet, tė cilit i ishin nėnshtruar nxėnėsit shqiptarė, vetėm pse duan qė tė gėzojnė tė drejtėn ligjore pėr tė mėsuar nė gjuhėn e nėnės.

Maqedonasit e Manstirit pėr t'ua bėrė me dije qartė shqiptarėve se nuk do lejojnė punėn paralelės shqipe, njė natė dhunshėm kishin hyrė nė shtėpinė ku ėshtė vendosur klasa shqipe, nė tė cilėn pėrndryshe ėshtė mbajtur kongresi i alfabetit shqip, duke plaēkitur tėrė interierin shkollor. Ditėt kur Manstiri ishte ēuar nė kėmbė pėr tė ndaluar hapjen e njė klase shqipe, po tė mos ishte policia pėr tė penguar protestuesit, epilogu i kėsaj drame do tė ishte vėrtet i pėrgjakshėm. Mė e keqja ėshtė menjanuar, sė paku pėrkohėsisht.

Ato ditė nė qytetin e Manastirit mbretėronte njė histeri e vėrtetė antishqiptare. Manstirasit pėr mediat shqipe kanė njoftuar se aktivist tė partisė opozitare VMRO-DPMNE pėrmes mediave lokale kishin ftuar nxėnėsit dhe qytetarėve maqedon qė me protesta tė pengojnė hapjen e paralelės shqipe, e cila sipas tyre do tė thotė pėrpjekje e shqiptaromėdhenjėve pėr tė shqiptarizuar Manstirin.

Pėr tė qetėsuar shpirtėrat kryeministri Branko Crvenkovski pėrmes zėvendėsministrit tė Arsimit, Tale Keramiēievski kishte njoftuar protestuesit se vendimi pėr hapjen e paralelės shqipe ishte pezulluar. Tė kėnaqur me kėtė epilog nxėnėsit maqedon u kthyen pėrsėsri nėpėr mėsojtore. Por vendimi i fundit i qeverisė pėr rihapjen e paralelės shqipe nė Manastirė, mund ti nxisė nxėnėsit maqedon qė sėrish tė bojkotojnė mėsimin dhe tė organizojnė protesat tė reja. Qeveria u ėshtė kėrcėnuar se nxėnėsit qė do tė vazhdojnė tė bojkotojnė mėsimin do pėrjashtohen prej shkolle.

Protestat e nxėnėsve maqedon tė Manstirit dhe porosit qė dėrguan prej tyre kanė thelluar hendekun e mosbesimit dhe urrejtjen ndėretnike midis maqedonasve dhe shqiptarėve. Fėrkime midis nxėnėsve shqiptarė dhe maqedon ka pasur edhe nėpėr shkollat e mesme tė Shkupit. Duket se mundėsia pėr njė pėrplasje tė re etnike nė Maqedoni ėshtė reale, varet se si do ta menaxhojė krizen qeveria e koalicionit. Kėto protesta ashpėr janė dėnuar nga faktori ndėrkombėtarė, por reagimi i opinionit maqedonave nuk ka qenė i vendosur. Hapur kundėr tyre janė deklaruar disa intelektual, pak gazetarė dhe njė ministėr. Tė gjithė kėto u shpallėn persona non grata nga maqedonėt e Manstirit. "Mė vjen turp pėr kėtė qė ndodh nė Manstirė" do tė deklarojė ministri i punėve tė brendshme Hari Kostov, nė parlamentin e Maqedonisė. Pas protestave me ngut janė organizuar njė varg seminaresh, ku janė kėrkuar burimet e urrejtjes ndėretnike qė u manifestuan nė Manastirė te nxėnėsit maqedon. Atje me tė drejtė u tha se burimi i problemeve duhet tė kėrkohet te sistemi i arsimit nė Maqedoni. Sa sistemi arsimor i tashėm ėshtė nė shėrbim tė edukimit dhe arsimimit tė gjeneratat e reja nė frymėn e integrimeve dhe promovimit tė tolerancės ndėretnike? Maqedonia pėrveē krizės ekonomike dhe tė sigurisė, kalon edhe pėrmes njė krize tė thellė morale, qė pashmangshėm ka kapluar edhe arsimin. Korupsioni ka vėrshuar edhe kėtė sferė tė jetės.

Po si mund tė sqarohen kėto zhvillime nė Maqedoni, qė si shkas kanė problemet e arsimit. Probleme objektive ka, por si duket burimet e kundėrshtive ndėretnike duhet tė jenė mė tė thella. Problem real ėshtė mungesa e shkollave, qė ėshtė trashėguar nga e kaluara. Gjatė sistemit njėpartiak pushteti maqedon kishte ndėrtuar objekte shkollore vetėm pėr nevojat e arsimin tė mesėm nė gjuhėn maqedone, por jo edhe nė gjuhėn shqipe, sepse ai deri nė vitin 1990 ishte shkatėruar tėrėsisht. Tash shqiptarėt kėrkojnė tė arsimohen nė gjuhėn amtare, a kushte pėr kėtė shteti nuk mund tė sigurojė.

Qeveria ankohet se nuk ka mjete qė shpejtė tė ndėrtojė objekte tė reja shkollore pėr arsimin e mesėm shqip, prandaj ėshtė i detyruar qė nxėnėsit shqiptarė t'i vendos nėpėr shkolla tė mesme ku deri tani kanė mėsuar vetėm maqedonėt. Kjo krijon pėrshtypje tė maqedonėt se shqiptarėt janė duke ua uzurpuar hapėsirėn e tyre dhe krijon frustracione. Reagimi i tyre pezmaton shqiptarėt, tė cilėt komentojnė; edhe ne jemi hisedarė nė kėtė shtet.

Problem mė i rėndė se mungesa e objekteve shkollore janė paragjykimet dhe stereotipet qė maqedonėt dhe shqiptarėt ushqejnė pėr njėri- tjetrin. Tė luftosh kundėr tyre nuk tė ndihmon as paraja as forca, por njė strategji mė afatgjate e shtetit, qė aktualisht mungon.  

Maqedonėt ende i perceptojnė shqiptarėt si kėrcėnim pėr ta, ndėrsa shqiptarėt fqinjėt e tyre maqedon i pėrjetojnė si ngulfatės tė zhvillimit tė tyre.

As shqiptarėt janė kėrcėnim pėr maqedonėt, as maqedonėt mund tė pengojnė zhvillimin e shqiptarėve aq sa duan ta tregojnė shqiptarėt. Pushtetarėt maqedon s'lanė gjė tė gjallė pa vjedhur nga pasuria shtetėrore, ndėrsa rajėn e tyre e ushqejnė me antishqiptarizėm si terapi pėr larje tė trurit.

Ngjashėm veprojnė edhe qeveritarėt shqiptarė, tė cilėt pėr tė fshehur paaftėsinė e tyre dhe punėt e pista qė bėjnė pėr t'u pasuruar nė kurriz tė qytetarėve, pa pikė turpi para shqiptarėve do thonė : S' kemi sukses nė punė se me maqedonėt ėshtė vėshtirė tė punohet. Kjo thjeshtė s'ėshtė e vėrtetė. Me maqedonėt ėshtė shumė lehtė tė punohet kur ke hesape tė pastra, por kur je i pėrlyer me ndytėsira atėherė duhet tė bėsh kompromise tė dhimbshme nė dėm tė shqiptarėve.

Kėto janė problemet reale pėr tė cilat shteti nuk ka pėrgjigje adekuate. Atėherė kur shtetit i mungon strategjia pėr tė zgjidhur problemet, atėherė nė shprehje vijnė improvizimet dhe manipulimet politike.

Ėshtė larg mendsh tė besohet se nxėnėsit maqedon protestat nė Manastirė i kanė organizuar kokė nė vete. Dikush qėndron pas tyre dhe manipulon me ta, por qėllimet qė duan t'i arrijnė janė tė diskutueshme. Edhe laikėt mė tė mėdhenjė e kanė tė qartė se pas fėmijve fshihen tė rriturit. Me nxėnėsit maqedon mund tė luaj me shumė opozita se sa qeveria, edhe pse implikimi saj nuk mund tė pėrjashtohet plotėsisht. Tė dy palėt motivet mund t'i kenė tė dobėta pėr tė ardhur nė pushtet, respektivisht pėr ruajtur pushtetin duke imponuar tema me karaker ndėretnik, qė ende i ha pazari nė opinionin maqedon.

Por qėllimet e partive maqedone mund tė jenė edhe mė tė thella dhe me strategjike. Atė qė maqedonėt nuk guxojnė tė thuan hapur, sepse drojnė nga reagimi i ndėrkombėtarėve, janė duke e thėnė fėmijėt e tyre. Porosia e protestave ėshtė shumė e qartė dhe shumė indikative: Nuk duam tė jetojmė sė bashku me shqiptarėt.

Kjo do tė thotė se dikush te maqedonėt dėshiron tė forcojė bindjen se bashkėjetesa me shqiptarėt ėshtė e pamundshme dhe prandaj ndarja ėshtė e pashmangshme.

Teza e ndarjes midis maqedonėve dhe shqiptarėve nuk ėshtė e re pėr Maqedoninė. Ajo u aktualizua mė zėshėm gjatė luftės sė vitit 2001 nga ish kryeminsitri Lubēo Georgievski dhe Akademia e shkancave dhe arteve maqedone. Pas luftės publiksiht idenė e ndarjes e mbėshtet edhe partia opozitare shqiptare e Arben Xhaferit, por qėndrimi i saj nuk ėshtė vendimtarė pėr ardhmėrinė e vendit.

Publiksiht idenė e ndarjes me kohė e kanė denoncuar socialdemokratėt maqedon, qė aktualisht qeverisin vendim sė bashku me partinė e ish drejtuesit tė UĒK-sė Ali Ahmeti. Por dilema ėshtė se vallė ėshtė e gatshme LSDM-ja e Crvenkovskit qė pėr tė ruajtur tė pandarė shtetin t'i pranojė si partner shqiptarėt?

Ballafaqimi i socialdemokratėve me obligimet qė dalin nga Marrėveshja e Ohėrit do tė jetė test mė i mirė pėr tė parė angazhimin e tyre tė vėrtetė pėr tė ruajtur vendin tė bashkuar.

Nuk do jetė ēudi nėse ndodhin kthesa te socialdemokratėt, trashėgimtarė tė komunistėve. Konceptin e ndarjes do tė mund ta pėrqafojė edhe LSDM-ja. Nėse kryeminsitri Cėrvenkovski nuk arrit qė tė instrumenatlizojė krerėt mė tė lartė tė BDI-sė, Ali Ahmetin dhe bashkėpunėtorėt e tij mė tė ngushtė, atėherė do tė duhet t'i pranojė shqiptarėt si partner e jo ti trajtojė si shėrbėtorė si para luftės. Kjo do t'i iritojė maqedonėt pa masė dhe do tė akuzonin Cėrvenkovskin pėr tradhėti. Nė zgjedhjet e ardhshme parlamentare me kėto raporte nė pushtet do kthehej opozita VMRO-DPMNE.

Varte prej Cėrvenkovsit nėse do pėrcaktohet qė ta ruajė shtetin tė bashkuar dhe ta forcojė kohezionin e brendshėm midis maqedonasve dhe shqiptarėve, qė mund tė shkaktojė humbjen e pushtetit ne zgjedhjet parlamentare pas tre vitesh, ose do luajė nė letrėn e ruajtjes sė pushtetit me ēdo kusht duke rrezikuar edhe ekzistimin e vendit.

Ndarjen e Maqedonisė e kundėrshtojnė EU dhe SHBA-tė dhe pjesa dėrmuese e shqiptarėve, si nė Maqedoni, Shqipėri e Kosovė, ndėrsa pro ndarjes disa herė ėshtė deklaruar diplomacia ruse, e cila angazhohet pėr njė konferencė ndėrkombėtare pėr Ballkanin. Simpati pėr koceptin e ndarjes pėr zgjidhjen e problemeve nė Maqedoni ka treguar edhe Serbia dhe Greqia. Nė politikėn bullgare ka njė kthesė radikale nė rasport me Maqedoninė. Nuk pėrkrahin ndarjen por kėrkojnė integrimin e saj nė EU dhe NATO.

Radhėn pėr t'u pėrcaktuar qartė e e kanė maqedonėt edhe pse vendimi i tyre nuk do tė jetė determinues pėr rrjedhat nė Maqedoni e rajon. Po njė gjė do tė jetė e sigurt, se nė rrethana te reja gjasat e Maqedonisė dhe tė rajonit pėr integrim nė EU dhe NATO do zbehen.  

 Huazuar nga "Pasqyra"