Qendra për informim Lajmet.com

Problemi i shtetësisë për shqiptarët në Maqedoni

Çështje e hapur dhe problem i vazhdueshëm

Zëvendësministri i Punëve të Brendshme, Fatmir Dehari, thekson se ai personalisht ka ngritur këtë çështje në disa instanca shtetërore dhe partiake vetëm e vetëm për kapërcyer këtë problematikë të rëndë që, siç thotë ai, më së shumti i preokupon shqiptarët. "E kemi ngritur si zgjidhje që të jepet një impuls më i madh në partinë tonë dhe në MPB. Kërkojmë një qasje më të shpejtë për zgjidhjen e kësaj problematike, meqë ne i njohim shumë mirë restriksionet që i ka ligji aktual. Propozoj që së shpejti të niset iniciativa për hartimin e një ligji të ri, konfrom standardeve evropiane dhe realitetit që është në Maqedoni"

Naser PAJAZITI

Pse nuk jepet shtetësia për mijëra qytetarë të Maqedonisë dhe kur duhet të mbyllet ky problem i rëndë, janë pyetje që çdo ditë referohen nga njerëzit që nuk posedojnë këtë të drejtë, në mesin e të cilëve jam edhe unë si autor i këtij shkrimi. Jam i lindur në Kumanovë në vitin 1976, nga një familje e mesme shqiptare, e cila nga komuna e Bujanocit në vitin 1961 ishte shpërngulur në Kumanovë. Gati se gjysmë shekulli jetojmë si familje në Republikën e Maqedonisë, që nga koha e RSFJ-së së atëhershme, pjesë e së cilës ishte dhe RM, unë ende nuk e posedoj shtetësinë, kurse të gjithë anëtarët e familjes sime e kanë.

Arsyet i di vetëm MPB, e cila mban të drejtat speciale dhe diskrecionale. Këtë e dinë edhe kryeministri apo kryetari i shtetit, por nuk e mbyllin këtë padrejtësi që bie mbi kurriz të qytetarit të thjeshtë. Ja si fillon rrëfimi im, që ndoshta mua më duket si monoton:

"Prindi im në periudhën e duhur pas pavarësimit të Maqedonisë lëshoi dokumentet për pranimin e shtetësisë. Unë atëherë isha në moshën e mitur, ndërsa nënpunësi i MPB-së në Kumanovë i kishte thënë që unë, si i mitur, nuk u dashka të figuroj në listën e anëtarëve, për shkak se automatikisht do ta merrja shtetësinë. Procedura u vonua gati se një vit, familja mori dokumentin e shtetësisë pa ndonjë problem se ka patur dëshmi, ndërsa vetëm unë nuk figuroja aty. Pasi që i sqaruam të njëjtit zyrtar këtë punë, ai lëshoi një kërkesë të re për mua, e cila më pas kishte mbetur një kohë të gjatë nëpër sirtarët e policisë dhe më vonë u refuzua, meqë, sipas tyre, kisha mbushur 18 vjet. Ky është absurdi i burokracisë policore. Dhe më pas fillojnë problemet e vazhdueshme. Lëshova dokumente të reja për marrjen shtetësisë në fund të vitit 1994 dhe më pas fillova studimet në Shqipëri me pasaportë për të huaj, MPB vetëm pas tri viteve më ktheu vendim të ri se nuk mund të jem shtetas i këtij vendi për shkak se, siç thuhet në vendim, "Naser Adem Pajaziti jeton në Shqipëri për një kohë të gjatë dhe se nuk ka vendbanim 15-vjeçar në Maqedoni". Ky ishte një vendim në bazë të nenit të famshëm 7, që ruan të drejtën diskrecionale të MPB-së. Prej kësaj kohe kam dërguar disa ankesa të cilat në disa raste kanë qenë pa përgjigje, në disa raste me përgjigje refuzuese, vetëm e vetëm për të mbrojtur të drejtën speciale të policisë.

Politikanët shqiptarë gjithmonë kanë qenë të pafuqishëm dhe në disa raste gënjeshtarë, duke parë vetëm interesat e tyre. Tani presim se çka do të sjellë paslufta.

Diskriminimi ligjor godet shqiptarët

Mijëra kërkesa për marrjen e shtetësisë së Republikës së Maqedonisë, të grumbulluara nëpër sirtarë dhe zyra të Ministrisë së Punëve të Brendshme, ende nuk kanë gjetur zgjidhje përfundimtare.

Janë pyetje që gati një dekadë sillen nëpër kokat e kryefamiljarëve dhe të anëtarëve të tjerë të këtyre familjeve. Këta qytetarë, dita- ditës, janë të anashkaluar nga përditshmëria, e disa prej tyre janë edhe të padëshirueshëm për shtetin. Nga ky status i diferencimeve më të prekur janë shqiptarët. Këta qytetarë te Maqedonisë vazhdojnë endjet e tyre nëpër zyra të ndryshme, vrapojnë pas pushtetarëve premtues, avokatëve gënjeshtarë dhe gjyqtarëve cinikë, duke harxhuar shuma të majme parash.

Familja shtatantarëshe e Remzije Ramushit ( 38 ) nga Kumanova, me vendbanim mbi 40 vjet, ende nuk disponon me dokumentin e shtetësisë. Ajo thotë se me vdekjen e burrit të saj gjatë vitit 1996 të gjithë fëmijet kanë ngelur pa këtë dokument dhe se hallet e kësaj familjeje janë të rënda nën ethet e varfërisë.

"Nuk kemi çka të bëjmë. Sikur të mos ekzistojmë. Të gjithë fëmijët i kam të vegjël dhe për çdo sëmundje, për shkak të mungesës së sigurimit, vështirë përballojmë kushtet e rënda ", thotë Remzija, duke apeluar që pushtetarët shqiptarë njëherë e përgjithmonë të zgjidhin këtë problem të rëndë.

Edhe familja katëranëtarëshe e Zejnulla Rrahimit vazhdon të mbetet pa shtetësi. Ata janë në Maqedoni me vendbanim të përhershëm gati dyzet vjet.

Në rajonin e Shkupit, Kumanovës dhe Tetovës ky problem është më i theksuar. Vetëm në fshatin Sopot të Kumanovës gati se gjysma e banorëve shqiptarë të këtij fshati që janë me vendbanim të përhershëm nuk posedojnë shtetësinë. Sipas shifrave të autoriteteve lokale, nga mëse 350 banorë, 160 prej tyre nuk kanë shtetësi, sepse konsiderohen si të ardhur, edhe përkundër faktit se në Maqedoni janë me dekada të tëra. Sipas të dhënave, në fshatin Llojan dhe Vaksincë të Kumanovës po ashtu ka një shifër të konsiderueshme të banorëve që nuk kanë fare shtetësi, edhe pse dëshmojnë për jetesë shumëvjeçare në Maqedoni. Gjendja e tillë më alarmuese është në disa lagje shqiptare të Shkupit, ku gati tërë familjet shqiptare janë pa shtetësi.

Sipas të dhënave të shumta nga dëshmitarët, nëpunës të ndryshëm të ministrisë përkatëse, nëpërmjet këtij ligji kanë bërë padrejtësi, përfitime dhe shantazhe të ndryshme ndaj qytetarëve.

Ligji konfuz i shtetësisë, në një rast, ka mohuar shtetësinë edhe të një gruaje të moshuar 65-vjeçare, e cila, po sipas këtij neni, konsiderohej si " persona non grata" në shtet dhe që "rrezikon integritetin e shtetit". Andaj, shtrohet çështja se në çfarë baze merren vendimet e tilla të shëmtuara?

Ligji aktual dhe zgjidhjet e njëanshme

Ligji aktual i shtetësisë, i miratuar në vitin 1992, është një ligj i njëanshëm dhe jokonform standardeve ndërkombëtare-që i posedojnë shtetet e ndryshme demokratike, thonë shumica e avokatëve të vendit, të cilët janë marrë me këtë problematikë.

Edhe përkundër presioneve të shumta ndërkombëtare, vazhdon të ndodh irritimi dhe anashkalimi i nevojave për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për shtetësi. Pas apeleve të shumta të bashkësisë ndërkombëtare për të punuar në këtë drejtim, grupi i ekspertëve i Maqedonisë, i formuar që në vitin1997, nuk e pa të nevojshme të përshpejtojë zgjidhjen e këtij problemi. Shumica e politikanëve dhe juristëve shqiptarë vlerësojnë se shkaqet e moszgjidhjes, në bazë të analizave komparative të Konventës Evropiane për shtetësi, janë pretekste tendencioze me prapavijë politike dhe demografike. Sipas të dhënave të fundit, grupi i ekspertëve të MPB-së e ka filluar punën për këtë çështje në fillim të viti 1999, më pas në vitin 2001 dhe nuk ka risi nga punët e mëtejme. Një version i këtij ligji edhe më tej, sipas sekretariatit të Qeverisë, gjendet në procedurë qeveritare, por tani është lënë anash.

Nenet sanksionuese të ligjit rreth kësaj çështjeje ende kanë mbetur pa zgjidhje. Ndër to përmendet neni 29, që ka të bëjë me kohëzgjatjen deri në 15 vjet, neni 7 i këtij ligji, që ndalon marrjen e shtetësisë për shkak të "rrezikimit të integritetit të shtetit", edhe ate këtë të drejtë të mënyrë të pavarur e mban vetëmse MPB, duke mos dhënë sqarim në rast të refuzimit të shtetësisë. Neni tjetër problematik është ai me numër 9, i cili obligon që të gjithë të interesuarit duhet të dijnë gjuhën maqedonase.

Ish-ministri i Punëve të Brendshme, Lube Boshkovski, në disa raste ka shpërndarë shtetësi për të gjithë ata maqedonas që kudo janë në botë nëpërmjet një procedure simbolike, duke marrë pasaportën e Maqedonisë. Vetëm para zgjedhjeve parlamentare të vitit të kaluar Boshkovski ka ndarë mbi 3.500 shtetësi për maqedonasit nga Shqipëria. Procedura për marrjen e shtetësisë, posaçërisht nga maqedonasit, vuri në disponim edhe angazhimin e Drejtorisë për Migracion, e cila nëpërmjet disa formularëve mundësoi që të gjithë maqedonasit në diasporë të pajisen me shtetësinë e Maqedonisë.

Në bazë të standardeve ndërkombëtare, legjislativa e Maqedonisë duhet të arrijë kompremisin e duhur për zgjidhjen e kësaj çështjeje.

Në një raport të fundit të Grupit Ndërkombëtar të Krizave, me seli në Bruksel, theksohet se mijëra shqiptarë janë të diskriminuar nga ligji aktual i shtetësisë së Maqedonisë.

Derisa përfaqësuesit ndërkombëtarë përkushtohen për ndryshimin e këtij ligji, disponimi i përgjithshëm në shtet është restriktiv, në raport me dhënien e shtetësisë për shqiptarët etnik. Vetë kryeministri Lubço Georgievski, saherë që i bie të kritikojë qeverinë e mëparshme, përmend dhënien e "njëqind mijë shtetësive për shqiptarët e Kosovës".

Disa parti opozitare maqedonase vlerësojnë se " ndryshime të reja të këtij ligji do të rrezikojnë baraspeshën ndëretnike në Maqedoni".

Ministria e Punëve të Brendshme, duke njohur arsyet e dëmeve nga ky ligj, gjithmonë ka heshtur në këtë drejtim, duke u bazuar vetëm në ligjin konfuz. Kjo ministri të dhënat e Grupit Ndërkombëtar të Krizave për shtetësinë atëherë i kishte hedhur kategorikisht poshtë. Sipas të dhënave të fundit të MPB-së, shtetësi të parregulluar kanë vetëm 11.151 persona dhe rreth një numër i vogël i apatridëve-persona që nuk kanë asnjë shtetësi.

Me problemet e tilla është marrë vazhdimisht edhe Avokati i Popullit, por duke qenë i pafuqishëm për zgjidhjen e kësaj problematike. Në raportin e fundit të këtij institucioni thuhet se një pjesë e madhe e palëve të ankuara përballen me problemin e shtetësisë. Vërejtjet e Avokatit të Popullit nuk kanë gjetur mbështetje në MPB vite me radhë, thonë përfaqësues të kësaj zyre në Shkup.

Fatmir Dehari: "E kam ngritur këtë çështje"

Zëvendësministri i Punëve të Brendshme, Fatmir Dehari, thekson se ai personalisht e ka ngritur këtë çështje në disa instanca shtetërore dhe partiake, vetëm e vetëm për ta kapërcyer këtë problem të rëndë që, siç thotë ai, më së shumti i preokupon shqiptarët.

"E kemi ngritur si zgjidhje që të jepet një impuls më i madh në partinë tonë dhe në MPB. Kërkojmë një qasje më të shpejtë për zgjidhjen e kësaj problematike, meqë ne i njohim shumë mirë restriksionet që i ka ligji aktual. Propozoj që së shpejti të niset iniciativa për hartimin e një ligji të ri konfrom standardeve evropiane dhe realitetit që është në Maqedoni. Në Qeveri dihet se është një propozimligj i mbetur në procedurë që nga qeveria e kaluar, por ai ndoshta duhet të ndryshohet ose të formulohet ligj i ri. Po ashtu do të ngrisim iniciativë që të gjitha lëndët që janë prezente në MPB të shqyrtohen një nga një dhe të shihen qartë të gjitha arsyet se pse është bërë padrejtësi apo mosdhënie e shtetësisë për të gjithë ata që kanë arsye për të poseduar këtë dokument kyç ", theksoi zëvendësministri i MPB-së Fatmir Dehari.

Në bazë të të dhënave që dalin nga Konventa Ndërkombëtare mbi pakësimin e rasteve pa shtetësi, realiteti institucional te ne ishte dhe mbeti një shkas diskriminues që la pasoja të vazhdueshme.

Konventa Ndërkombëtare për pakësimin e rasteve pa shtetësi, e viti 1965, e trajton në pika të veçanta këtë çështje. Duke konsideruar se është e dëshirueshme të pakësohen rastet pa shtetësi, neni 1 i kësaj konvente thotë: "çdo shtet kontraktues i akordon shtetësitë e tij një personi të lindur në territorin e tij. Kjo shtetësi, në bazë të ligjit, automatikisht, i akordohet në çastin e lindjes".

Shtjellimi i neneve dhe paragrafëve të tjerë të kësaj konvente ndërkombëtare prezanton qartë të drejtat themelore dhe kushtet reale për marrjen e shtetësisë.

BDI thotë se do ta zgjidh këtë problem të trashëguar

Nevoja për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për shtetësi ka alarmuar edhe subjektet politike shqiptare, të cilat deri më tani kanë qenë të paafta për të bërë diçka më tepër në këtë drejtim.

Bashkimi Demokratik për Integrim vlerëson se çështja e shtetësisë urgjentisht duhet të zgjidhet konform rregullave të reja demokratike dhe sipas standardeve të Bashkimit Evropian. Një zyrtar i lartë i kësaj partie njoftoi se në Qeveri është formuar komisioni qeveritar për shqyrtimin e propozimit për ndryshimin e Ligjit të shtetësisë.

Nga ana tjetër, deputeti i BDI-s, Talat Xhaferi, thekson se subjekti i tyre politik insiston se çështja e shtetësisë, që është preokupuese për shqiptarët, duhet së shpejti të rregullohet me ligj të ri.

"Propozimi për ndryshimin e këtij ligji është në procedurë qeveritare dhe ne si parti do t'i kushtojmë kujdes të veçantë kësaj çështje të ndjeshme. Do të kërkojmë shkurtimin e kohëzgjatjes, si dhe heqjen e disa pengesave ligjore, veçmas duke pasur parasysh standardet evropiane që sugjerohen nga Këshillii Evropës dhe instancat e tjera evropiane", deklaroi deputeti BDI-së, Talat Xhaferi.

Sekretari i përgjithshëm i Partisë për Prosporitet Demokratik, Naser Zyberi, thekson se ky problem është shumë i vjetër në Maqedoni dhe për këtë çështje janë zhvilluar shumë biseda.

"Çështja e shtetësisë është ngritur edhe në strukturat ndërkombëtare, siç është edhe Këshilli i Evropës, por Maqedonia ende mbetet si vend i rrallë që diskriminon qytetarët rreth marrjes së shtetësisë. Rreth nëntëdhjetë për qind të kërkesave të shqiptarëve për marrjen e shtetësisë janë refuzuar, edhe atë sipas nenit 7, që i konsideron këta qytetarë si persona të rrezikshëm për shtetin. Përmes këtij neni janë bërë keqpërdorime të mëdha, meqë Drejtoria e Kundërzbulimit mban të drejtën diskrecionale për refuzimin e shtetësisë. Po ashtu kërkohet edhe ndërhyrje në zvogëlimin e afateve në marrjen e shtetësisë ", deklaroi sekretari i përgjithshëm i PPD-së.

Sipas tij, Maqedonia duhet të zvogëlojë afatet për marrjen e shtetësisë deri në pesë vjet, edhe atë duke marrë parasysh përvojat e shteteve evroperëndimore.

"Në rast të ndyshimeve, vlerësojmë se duhet të zgjidhet urgjentisht kjo çështje, sidomos për shqiptarët të cilët kanë prejardhje prej republikave të ish-Jugosllavisë dhe nuk mund të trajtohen si shtetasit e tjerë të huaj. Me theks të veçantë kërkojmë heqjen e së drejtës diskrecionale nga MPB-ja", theksoi përfaqësuesi i PPD-së.

Zëdhënësi i Partisë Demokratike Shqiptare, Demush Bajrami, lidhur me ligjin aktual të shtetësisë dhe kërkesat për ndryshim e të njëjtit thekson se kërkesa e qytetarëve shqiptarë është ndalu(a)r në filtrat e "papërshtatshmërisë", që tash e një dekadë më parë e kishte vendosur policia sekrete maqedonase.

"Pra, e ashtuquajtura 'e drejtë diskrecionale', e cila ende vjen në shprehje kur janë në pyetje shqiptarët, mbetet formula që sjell telashe të mëdha. Ka ndodhur në disa raste që edhe qytetarëve në moshë të shtyer (të pleqërisë) t'u mvishet etiketa 'i rrezikshëm për shtetin', edhe pse, këta persona, shpesh ka ndodhur të jenë edhe të palëvizshëm. Këtu është bërë një diskriminimim i hatashëm. PDSH gjithnjë e ka ngritur zërin kundër kësaj padrejtësie, e cila drejtpërdrejt godet një kategori qytetarësh, pra është fjala për qytetarët e përkatësisë etnike shqiptare. Në ish-përbërjen e Parlamentit, PDSH kishte ngritur një procedurë për ndryshimet në ligjin ekzistues të shtetësisë. Mirëpo, për shkak të rrethanave që ishin krijuar në atë kohë, ky ligj nuk arriti të vijë në rend dite, duke mbetur kështu të presë ditë më të mira. Të përkujtoj faktin se ky ligj gjeti zbatim në kohën e qeverisjes së LSDM (l992) dhe tani mendojmë se është koha që i njëjti të gjendet në procedurë parlamentare për t'u ndryshuar. PDSH do të insistojë me këmbëngulje që përmbajtja e këtij ligji t'u përgjigjet rrethanave faktike duke iu qasur realitetit të këtushëm dhe gjithsesi në harmoni me standardet e KE-së. Pra, kjo do të nënkuptonte një ligj i cili do të ishte pa të ashtuquajturën të drejtë diskrecionale (pra, pa ndërhyrjen e policisë së fshehtë) dhe me kohëzgjatje më të favorshme që e rregullon vendndodhjen (nga 15 vite sa është tani, në 8 ose 5 vjet, siç është edhe në shumë vende të Evropës). Si variant më i mirë dhe më i kapshëm do të ishte zbatimi i së drejtës së trashëguar. Kështu, të gjithë ata, që në ditën e mëvetësimit të Maqedonisë janë gjetur në këtë vend edhe t'u takojë me automatizëm e drejta për ta rregulluar statusin e shtetasit. ", shprehet zëdhënësi i PDSH-së, Demush Bajrami.

Rreth çështjes së shtetësisë nënkryetari i Partisë Demokratike Kombëtare, Fadil Bajrami, thekson se problemi i tillë i tangon me mijëra shqiptarë dhe se është e nevojshme që menjëherë të nxirret një ligj i ri nga qeveria e re.

"Dihet se me vite të tëra problemi i tillë po preokupon mijëra shqiptarë të cilët me mungesën e këtij dokumenti përballen me probleme dhe pasoja të ndryshme. Kjo gjendje ka izoluar shumë familje shqiptare dhe se gjendja e tillë qëllimisht është shkaktuar nga strukturat e caktuara shtetërore. Kërkojmë që të ndërmerren masa për të ndryshuar ligjin aktual dhe për të miratuar një ligj të ri, që do të mundësojë kushte të lehta për marrjen e shtetësisë, sidomos për shqiptarët", deklaroi nënkryetari i PDK-së, Fadil Bajrami.