IRJM-ja, mes Amerikės e Europės
Shkruan Naser SELMANI
"NATO mbetet nė Maqedoni, unė mbetem, zyra ime mbetet dhe pėrfaqėsuesi i vjetėr ushtarak gjithashtu. Ekziston percepcion i gabuar se NATO po largohet". Ky ėshtė vlerėsimi i ambasadorit tė NATO-s nė Shkup Nikolas Bigman lidhur me marjen e komandės sė misionit ushtarak tė NATO-s nga forcat e Bashkimit evropian, qė ndodhi me 31 mars tė kėtij viti.
Ky ėshtė misioni i parė ushtarak evropian, qė do tė mbajė emrin Konkordia, me njė mandat gjashtėmujor. Nė bazėn ushtarake tė NATO-s nė fabrikėn Gazella nė Shkup u shpalos edhe flamuri i BE krahas atij tė NATO-s dhe flamurit maqedon. Mandati nuk ndryshon dhe do tė vazhdojė t'ju ofrojė mbėshtjete plotėsuese monitoruesve ndėrkombėtarė. Nė esencė misioni nėn drejtimin e NATO-s deri tani ka pasur njė domethėnie mė tė gjėrė jo vetėm ushtarake, por edhe politike.
Zėrat se Amerika dhe Evropa, pėrceē pėrplasjeve rreth krizės irakiane po ndeshen edhe nė Maqedoni, i ka mohuar edhe Havier Solana, shefi i politiės sė jashtme dhe tė sigurisė tė Bashkmit Evropian, gjatė ceremonisė sė ndėrimit tė kreut tė misionit nė Shkup. "UE vjenė e NATO shkon, nuk ėshtė porosi, sepse Unioni do tė vazhdojė tė punojė sė bashku me NATO-n dhe Maqedoninė. Me punėn tonė tė pėrbashkėt jemi mė tė fuqishėm kėtu dhe gjithandej ku do tė ketė nevojė pėr njė bashkėpunim tė tillė", ėshtė shprehur Sollana.
Mirėpo, vet fakti qė krerėt mė tė lartė evropian dhe tė NATO-s mohojnė ekzistimin e njė lloj nervozizmi midis aleatėve tė vjetėr, ėshtė indikativ. Ndyrshimin e krerėve tė misionit me nervozizėm e kanė pranuar veēanėrisht amerikanėt, si lider tė NATO-s. Irituese pėr amerikanėt ka qenė kombėngulja e evropianėve pėr tė marrė timonin e misionit ushtarak nė Shkup, nė kohėn kur SHBA-tė kishin fokusuar vėmendjen e tyre drejt Irakut. Kėtė gjest dhe kundėrshtimin e evropianėve pėr operacionin amerikano-britanik nė Irak, SHBA-tė e kanė pėrjetuar si thikė pas shpine, qė vjenė prej aleatėve pėr tė cilėt aq shumė kishin ndihmuar pas mbarimit tė Luftės sė Dytė Botėrore.
Njė shaka qė qarkullon midis diplomatėve tė NATO-s dhe SHBA-ve nė Shkup pėr angazhimin ushtarak tė evropianėve nė Maqedoni, mė sė mirė shfaq qėndrimin e tyre rreth kėtij misioni evropian, tė cilin e quajnė si "EUFORIA", duke ironizuar me shkurtesėn e forcave evropiane, EUFOR.
Angazhimi ushtarak amerikan nė Irak dhe fushata e ashpėr kundėr luftės qė mbretėronte nė botė para dhe pasi kishte filluar lufta, i kishte detyruar amerikanėt qė tė bėjnė njė komprimis tė pėrkohshėm me evropianėt nė Ballkan. Rezultat i kėsaj ishte dorėzimi evropianėve kryesimin me misionit ushtrak nė Maqedoni, nė bazė tė njė marrėveshje midis NATO-s dhe BE-sė, qė u quajt si marrėveshja Berlin plus.
Misioni evropian nė mėnyrė tė pandashme do tė jetė i lidhur me strukturėn komanduese tė NATO-s nė Bruksel. Pėrgjegjės nė selinė e Aleancės pėr misionin nė Maqedoni ėshtė admirali gjerman Fajst, ndėrsa komandant i forcave nė teren ėshtė gjenerali francez Pjer Maral.
Marrėveshja e Berlinit parasheh qė e tėrė infrastruktura e Alenacės tė jetė nė shėrbim tė misionit tė parė ushtarak evropian. Misioni gjithashtu do tė furnizohet me informacione tė besueshme nga shėrbimet e NATO-s.
Me arrdhjen e evropianėve nė krye tė misionit NATO vazhdon tė jetė e pranishme nė Maqedoni nė forma tė ndryshme. Amerikanėt nė aeroportin e Shkupit kanė njė bazė ushtarake pėr ndėrlidhje qė ofron logjistikė forcave tė KFOR-it nė Kosovė.
NATO poashtu do tė vazhdojė tė ndihmojė Maqedoninė nė rikonstrumin e armatės sė maqedonisė pėr anėtarėsim tė plotė nė Alenacė.
" Jemi duke formuar njė ekip Kėshilldhėnės, i cili do tė vendoset pranė Ministrisė sė Mbrojtjes. Kjo detyrė ka aspektin politik dhe ushtarakė duke filluar nga nevojat apsolute pėr kontroll civil mbi forcat ushtarake, pastaj nė vlersėimin e kėrcėnimeve, me tė cilat muhd tė ballfaqohet Maqedonia, ndėrtimi i strategjisė pėr t'u pėrballur me kėto rreziqe, si dhe planifikimi afatgjatė pėr shfrytėzimin optimimal tė mjeteve finansiare qė janė nė dispozicion tė Armatės. Ne duhet tė sigurohemi se Maqedonia do tė pranojė kėshillat e dobishme nga Aleanca, qė do tė bazohen nė tė dhėnat qė do tė jap selia e NATO-s nė Bruksel", ka deklaruar ambasadori i NATO-s Bigman.
Fitorja e shpejt e anglo-maerikanėve nė Irak ka ndryshuar raportin e forcave edhe nė Ballkan. Me tė drejtė duhet tė pritet qė amerikanėt tė rikthejnė pozitėne tyre tė liderit edhe nė Maqedoni. Nėse misioni i EUFOR-it nuk mund tė ndėrpritet, atėherė amerikanėt do tė kenė durim tė presin vjeshtėn kur mbaron misioni i tyre. Burime diplomatike nė Shkup bėjnė tė ditur se amerikanėt ia kanė bėrė tė qartė qeverisė maqedone se mandati i euroforcave nuk duhet vazhduar.
Kėtė porosi diskrete tė amerikanėve si duket e ka kuptuar edhe kryeministri maqedon Branko Cėrvenkovski, i cili ka paralajmėruar se misioni i euroforcave do tė mbarojė nė vjeshtė. "Misioni do tė jetė tėrėsisht i suksesshėm, nėse ai ėshtė i pari pėr Bashkimin evropian, dhe i fundit pėr Maqedoninė, nėse nė fund deklarohet se kriza nė Maqedoni ėshtė kapėrcyer", deklaroi kryeministri Cėrvenkovski.
Partit shqiptare nė Maqedoni ishin tė papėrgatitura dhe tė hutuara sa i pėrket pėrplasjeve midis SHBA-ve dhe UE-sė. Atėherė kur ishte e qartė se amerikanėt kishin vendosut tė tėrhiqen dhe tė dorėzojnė misionin UE-sė, partitė shqiptare insistonin qė NATO-s tė vazhdojė tė drejtojė misionin ushtarak. Tashti duke mos qenė nė gjendje tė ndjekin ndryshimet e shpejta qė ndodhin nė raportet evro-amerikane, veēanėrisht fitoren e amerikanėve nė Irak, e cila do t'i rikthejė shpejt ata nė Ballkan, kėrkojnė vazhdimin e misionit tė evropianėve edhe pas gjashtė muajsh, me arsyetim se prania ushtarake ndėrkombėtare ndihmon nė zbatimin e Marrėveshjes sė Ohėrit.
Pas mbarimit tė luftės nė Maqedoni NATO pėrfundoi me sukses tre misione. Misioni i parė ishte "Korrja e domosodoshme" pėr mbledhjen e armėve nga ish UĒK-ja, ndėrsa misioni nė vazhdim me merin Dhelpra e kuqėremtė, tė ofrohet ekstra siguri pėr mbikqyrėsit e jashtėm. Nė fakt prania e trupave tė NATO-s reflektonte ndnjenjėn e stabilitetit dhe sigurisė nė rajonet e krizės. Ndihmuan nė rikthimin e patrullave shumetnike tė policisė nėpėr rajonet e krizės dhe ndihmuan qė zgjedhjet parlamentare tė vitit tė kaluar tė kalojnė nė njė atmosferė tė qetė. Misioni i fundit i NATO-s para se ta dorėzojė drejtimin UE-sė emėrohej "Haramonia aleate".
Prania ushtarake e NATO-s nė Maqedoni ka qenė vedimtrare pėr arritjen e Marrėveshjes sė Ohėrit dhe ruajtjen e paqes sė brisht gjatė implementimit tė ndryshimeve kushtetuese. NATO ishte faktor kyē pėr tė sprapsur disa forca ekstremiste tė partisė sė ish kryeministrit Georgievski dhe partenerit tė tij shqiptar Xhaferi, tė cilėt pasi ishte arritur marrėveshja e paqes disa herė u pėrpoqėn tė shkaktojnė turbullira tė reja pėr tė ruajtur pushtetin. Rrjedha e qetė e zgjedhjeve dhe ndalimi i ēdo mundėsie pėr tė manipuluar rezultatin e tyre, nė tė cilat Georgievski dhe Xhaferi e humbėn pushtetin, ishte meritė e drejtpėrdrejt e monitoruesve tė OSBE-se dhe EU-sė, tė pėrkrahur nga ushtarėt e NATO-s