Diplomacia shqiptare 

Barometri diplomatik 

Prof.Dr.Mehdi HYSENI 

Qė nga hyrja nė etapėn e re tė marrėdhėnieve ndėrkombėtare, pas rėnies sė sitemit bipolar(1989), edhe diplomacia e Shqipėrisė tė gjitha pėrpjekjet dhe objektivat e saj i ka pėrqėndruar nė procesin e transformimit, se si tė bėhet pjesė integrale e zhvillimit dhe e sigurisė ndėrkombėtare. S'ka dyshim se, njė orientim i kėtillė ėshtė kompatibil me kėrkesat dhe me realitetet e reja tė zhvillimit dhe tė pėrsosjes sė bashkėsisė ndėrkombėtare. Mirėpo, duke mbajtur parasysh faktin se politika e jashtme ėshtė e kushtėzuar nga politika e brendshme, e cila nė radhė tė parė karakterizohet nga mbrojtja e interesit nacional dhe shtetėror, atėherė me tė drejtė shtrohet pyetja, se nė ēfarė stadi ėshtė pėrfillur kjo vlerė fundamentale nė realizimin e objektivave prioritare tė strategjisė sė politikės sė jashtme tė Shqipėrisė nė dekadėn e fundme tė shekullit XX dhe nė trevjeēarin e shekullit XXI. 


Duke u mbėshtetur nė doktrinėn dhe nė praktikėn e sė drejtės publike ndėrkombėtare, nė raportin e forcave politike ndėrkombėtare, si dhe nė rrethanat e krijuara politike nė Evropė pas shthurjes sė sistemit bipolar tė dy superfuqive botėrore (SHBA - ish-Bashkimi Sovjetik) nė vitin 1989, duhet tė mirret nė konsideratė dhe tė shqyrtohet gjithanshmėrisht Platforma politike e Frontit pėr Bashkimin Kombėtar Shqiptar(FBKSH), nė mėnyrė qė shqiptarėve dhe territoreve tė copėtuara dhe tė kolonizuara tė tyre etnike nga hegjemonizmi serbosllav, t'u njihet e drejta e plotė e vetėvendosjes, dhe e rikthimit nė jurisdiksionin administrativo-shtetėror tė Shqipėrisė Etnike. 

Pavarėsisht nga tezat dhe "fėrkimet" ideologjiko-politike" spekuluese, tė njėanshme dhe tė papeshuara nė kontekstin e mbrojtjes sė interesit nacional tė pėrgjithshėm, qė i referohen kėrkesės madhore gjithėshqiptare, qė nė tė shumtėn e rasteve karakterizohen nga mioipia e interesit egoist individual (lufta pėr pushtet nė aleancė tė pėrbashkėt me sunduesit e huaj kolonialistė sllavė) dhe vrazhdėsia utilitariste dhe sektariste e oponentėve tė ndryshėm tė politikės gjithėkombėtare shqiptare tė Frontit pėr Bashkimin Kombėtar Shqiptar(FBKSH), kuintesenca e saj pikėrisht provon se historikisht ėshtė e drejtė, politikisht e qėndureshme dhe racionale, de jure e pakontestueshme. 

Nė potez-diplomacia shqiptare 

Pėrkitazi me kėrkesat e Memorandumit tė FBKSH-sė (dėrguar: SHBA-sė, OKB-sė, BE-sė, NATO-s, Republikės sė Shqipėrisė, mė 23 shtator 2002) pėr organizimin e njė Konference ndėrkombėtare pėr Ballkanin, ku nga pala shqiptare, do tė shtrohej kėrkesa historike pėr ridefinimin e kufijve tė Shqipėrisė Etnike, dhe tė zgjidhjes sė ēėshtjes koloniale shqiptare nė Ballkan, rolin historik dhe vendimtar pritet ta luajė diplomacia shqiptare, natyrisht, nėse nė agjendėn e interesave tė saj prioritare ndodhet edhe statusi pazgjidhur i shqiptarėve tė kolonizuar nė Ballkan. 

Duke qenė se Shqipėria, gėzon simpatinė dhe pėrkrahjen e bashkėsisė ndėrkombėtare (si vend dhe partner i rėndėsishėm strategjik nė rajon i Evropės Perėndimore), nė radhė tė parė tė SHBA-sė, ka ardhur koha qė politika e jashtme dhe diplomacia e saj, tė hidhet nė ofensivė, tė zgjohet nga "vdekja klinke", dhe tė dinaminzohet nė tė gjitha dimensionet e saj, nė mėnyrė qė tė shfrytėzojė vakuumin e krijuar nė marrėdhėniet ndėrkombėtare (pas ndryshimeve dramatike, e nė raste dhe aspekte tė caktuara edhe revolucionare, siē ishte Revolucioni studentor shqiptar i pranverės sė vitit 1981, i prirė nga Hydajet Hyseni, dhe revolucionarė tė tjerė demokratė shqiptarė), sidomos nė hapėsirat e pjesės lindore tė Evropės Qendrore, sepse kėsisoj do t'ia arrinte, qė t'i realizonte "interesat prioritare" kombėtare, tė cilat janė sanksionuar edhe nė Platformėn gjithėkombėtare shqiptare tė Frontit pėr Bashkimin Kombėtar Shqiptar (FBKSH), gjė qė kjo tani, ( e pėlqyen apo nuk e pėlqyen armiqtė kolonialistė sllavomėdhenj), duhet tė jetė objektivi parėsor afatgjatė i politikės sė jashtme tė Republikės sė Shqipėrisė sė Alfred Moisiut. 

Prandaj, asgjė nuk guxojmė t'ia lėmė rastit, mbase nė politikė dhe diplomaci iluzionet dhe gabimet janė me pasoja fatale, dhe tė pakorrigjuara, sepse ato i paguan me kokė vetė populli, e jo shtetarėt , qė marrin vendime tė gabuara nė emėr dhe nė llogari tė tij. Sė kėndejmi, as krerėt e politikės zyrtare shqiptare, nuk duhet tė harrojnė detyrimet e tyre ndaj interesit tė pėrgjithshėm tė kombit dhe tė shtetit etnik shqiptar, sepse mbajnė pėregjegjėsi ligjore mbi tri baza: a) pėrgjegjėsi nacionale, b) pėrgjegjėsi ndėrkombėtare dhe c) pėrgjegjėsi humanitare. 

Sipas konceptit tė parė, shtetarėt, pikėsėpari janė pėrgjegjės pėr mirėqenien e shtatasve tė vet nė planin e vetėmbrojtjes sė interesit dhe tė sigurisė kombėtare. Meqenėse kėto janė ndėr vlerat mė fundamentale pėr shtetin dhe kombin, atėherė as politika e jashtme e Shqipėrisė, nuk mund tė ndėrtohet as tė zhvillohet pa marrjen nė konsideratė tė tyre. Nuk mund tė ketė politikė tė jashtme as kurrfarė diplomacie, po qe se ajo nė radhė tė parė nuk ėshtė nė gjendje t'i marrė nė mbrojtje me ēdo kusht sigurinė dhe interesin nacional tė shtetit si nė kuptim tė ngushtė, ashtu edhe nė atė tė gjerė(duke mbajtur parasysh faktin se 4 milionė shqiptarė, momentalisht ndodhen jashtė kufijve tė Shipėrisė sė sotme tė cunguar). Ky standard i vlerėsimit tė politikės sė jashtme ėshtė i njohur nė shkencėn politike, qė nga periudha e Makiavelit, sipas tė cilit "kombi dhe shtetasit" pėrherė janė plan tė parė. Po mbi kėtė bazė, ėshtė zhvilluar dhe ėshtė i vlefshėm, edhe koncepti i sotėm i kėtyre dy vlerave, abuzimi i tė cilave sjell pa dyshim edhe nė shkatėrrimin e shtetit dhe tė kombit, e kursesi nuk ēon nė integrimin ose nė pėrparimin e marrėdhėnieve ndėrshtetėrore a ndėrkombėtare. 

Nė kėtė vėshtrim janė shprehur edhe dy shkencėtarė tė njohur tė shkencės sė marrėdhėnieve tė sotme politike ndėrkombėtare, Robert Jackson dhe Georg Sorenson: "Shtetet nuk kanė obligime ndėrkombėtare, qė mund tė vijnė nė shprehje, para interesave tė tyre nacionale".(R.J. and G.S.,Introduction to International Relations,"Oxford",1999,f.158). Po nė kėtė frymė, kėta autorė e kanė pasqyruar me vėrtetėsi, edhe kėtė konstatim aksiomatik tė ish-presidentit tė Franės, Sharl Dė Gol (1961) : " Pėr Francėn si shtet i madh, ėshtė e patolerueshme, qė tė heqė dorė nga pėrcaktimi i fatit tė vet nė favor tė vendimeve dhe tė veprimit tė njė shteti tjetėr (SHBA-sė), kjo mund tė bėhet pėr hir tė miqėsisė… por shteti i integruar e humbas interesin nė mbrojtjen e tij nacionale, duke qenė se pėr kėtė, ai nuk mund tė jetė pėrgjegjės". (Po aty, citat i cituar nga Henri Kisinxher, 1994: 605). Nga kjo shihet qartazi se, (edhe pse Franca ka pasur statusin e njė fuqie tė madhe botėrore) Dė Goli (nė kontinuitet kohor, president i Francės gjatė viteve 1958-1968) nuk ėshtė pajtuar me "procesin e integrimit tė detyrueshėm", kėshtu qė, botėrisht dhe nė mėnyrė racionale ka insistuar ta mėnjanojė pėrgjegjėsinė e tij nacionale dhe ndėrkombėtare. 

Nė parim, bashkėpunimi ndėrkombėtar ėshtė i domosdoshėm, si dhe janė tė preferueshme lidhjet nė procesin e integrimeve tė ndryshme ekonomike, poltike, ushtarake e kuklturore ndėrkombėtare, por jo me ēdo kusht, dhe nė favor tė ruajtjes sė "ekuilibrit" tė forcave politike ndėrkombėtare, me ē'rast pa dyshim dėmtohet interesi nacional dhe kombėtar i shteteve tė vegjėl, sikurse qė ėshtė sot i rrezikuar, dhe i cėnuar nė mėnyrė flagrante interesi i Shqipėrisė dhe i shqiptarėve nė Ballkan. 

Edhe pse gjatė historisė sė deritashme tė marrėdhėnieve shqiptare- serbosllave, filozofia e politikės shqiptare gjithmonė ka pasqyruar dėshirėn dhe vullnetin pėr bashkėpunim tė ndėrsjellė me politikat shtetėrore sllave nė ballkan, kėto asnjėherė deri mė sot nuk kanė arritur tė promovohen si tė tilla, por gjithmonė kanė qenė tė keqinterpretuara dhe tė keqpranuara nga ana e politikės imperialiste sllave nė Ballkan. Kėtė e dėshmon edhe "fryma internacionilste" e rilindėsit tė famshėm shqiptar, Naim Frashėri, kur thot: " Ne me sllavėt e me grekėt, me tė gjithė fqinjtė tanė, duam tė rrojmė nga here nė harmoni, si vėllezėr, veē e drejta e secilit gjithnjė tė respektohet. Sot tiranin e prźt vdekja, pra nuk duhet tė luftojmė, si armiq me njėri-tjetrin ; miq tė jemi nė njė mendje… Poshtė pra, trazirat, grindjet, rroftė e qoftė vėllazėria".(Probleme tė pavarėsisė sė Shqipėrisė, Tiranė, 1987,f.74).

Prandaj, konstanta historike e kėsaj "devize" e politikės internacionaliste kozmopolite shqiptare ndaj sllavėve tė Ballkanit, ka qenė fatale pėr mbrojtjen e interesit tė pėrgjithshėm kombėtar dhe shtetėror tė shqiptarėve nė Ballkan. Si rrjedhim, kjo edhe ka ndikuar pozitivisht nė rujatjen dhe nė kultivimin e traditės shoviniste serbomadhe dhe grekomadhe, flamurtare tė sė cilės kanė qenė dhe, edhe sot janė : "Naēertania" e Ilia Garashaninit (1844) dhe "Megali-ideja". Pikėrisht ky ėshtė shkaku kryesor, pse sot ėshtė organizuar dhe vepron legalisht Fronti pėr Bashkimin Kombėtar Shqiptar si antitezė dhe kundėrpeshė e politikės ekspansionsite sllave, dhe e politikės kozmopolite internacionaliste
shqiptare si nė Tiranė, nė Shkup, ashtu edhe nė Prishtinė. Nė tė vėrtetė, kjo ėshtė distnaca e Platformės historiko-politike e Frontit pėr Bashkimin Kombėtar shqiptar(FBKSH), e cila dallohet diametralisht dhe, pa dhimbje nga tė gjitha konceptet politike, qė favorizojnė pėrjetėsinė e "trashigimisė paqėsore ballkanike sllave dhe panballkanike", dhe ruajtjen e "ekulibrit paqėsor" tė Fuqive tė Mėdha tė Evropės dhe tė partnerėve tė tyre tradicionalė sllavė nė Ballkan, dhe jashtė kufijve tė tij. 

Sot, vėrtet, politika e jashtme dhe diplomacia e Shqipėrisė ndodhet para shumė problemeve tė pazgjidhura drejt reformave tė saj ekonomike, politike dhe demokratizimit tė vendit, mirėpo, (me gjithė premtimet e deritashme dymbėdhjetėvjeēare tė titullarėve tė partnerizmit integrues nė Evropė) hėpėrhė kėto kanė ngelur ende tė pazgjidhura ngase janė tė kushtėzuara dhe tė ndėrvarura drejtpėrdrejt dhe tėrthorazi me problemet ekzistuese tė shteteve sllave nė rajon, tė cilat reflektojnė si rrjedhojė, e politikės sė tyre tė diktatit ndaj kufizimit dhe bllokimit tė politikės sė jashtme zyrtare tė Shqipėrisė, nė mėnyrė qė asaj t'i imponohet "harresa" e aktualizimit tė fenomenit tė gjenocidit shekullor serb(i cili sipas ligjeve ndėrkombėtare nuk mund tė parashkruhet, edhe pse kanė kaluar shekuj, qėkur Serbia e Madhe e ka ushtruar atė mbi shqiptarėt dhe territoret indigjine shqiptare,sikurse nė vitin 1998-1999 nė Kosovė) dhe tė ēėshtjes sė pazgjidhur shqiptare nė Ballkan. Nė kėtė kuptim, pėr tė defaktorizuar totalisht rolin e politikės sė jashtme dhe tė diplomacisė sė Shqipėrisė, diplomacia e Beogradit ia ka arritur qėllimit tė shumėfishtė, ngase mė 2 shtator 2002, arriti qė sė fundi t'i normalizojė marrėdhėniet diplomatike me Shqipėrinė. Ky potez i qarqeve zyrtare tė Tiranės, jo vetėm se ėshtė i dėmshėm edhe pėr interesat parciale tė ēastit tė vetė Tiranės, por ka edhe karakter dihotomik para bashkėsisė ndėrkombėtare, sepse e ka vėnė nė dilemė dhe para aktit tė kryerė, se gjetja e "gjuhės sė pėrbashkėt" e politikės zyrtare e Tiranės me regjimin antidemokratik dhe antishqiptar tė Beogradit, ėshtė "argumenti mė i qėndrueshėm", se nė Ballkan nuk ekziston ēėshtja e pazgjidhur shqiptare. Nė anėn tjetėr, pikėrisht, shikuar nga aspekti i gjerė i interesave dhe i politikės gjithėkombėtare shqiptare, me plot arsye ka shkaktuar mosbesim dhe skepticizėm, se strategjia e politikės sė jashtme tė Shqipėrisė sė Fatos Nanos pėr interesa vetjake, afatshkurtėra dhe tė verbėra, heshtazi dhe haptazi (nė emėr dhe, pėr hir tė ndėrlidhurisė sė interesave tregtare, ekonomike, tė bizenist "intgerues" dhe tė "demokratizimit" nė vorbullėn e amulltė serbosllave) ka marrė anėn e mbrojtjes sė interesave dhe favoreve tė "paidentifikuara" tė imperializmit sllav nė hapėsirat e kolonizuara tė Shqipėrisė Etnike. Kėtė politikė instante tė regjimit tė nanoizmit, mund ta "pėrtypė", vetėm politika e Kishės ortodokse serbe dhe ajo greke me nė krye me peshkopėt e tyre nacionalshovinistė, Artemije Radosavlevqi dhe me Janullatosin, i cili, fatkeqėsisht, dhe pėr turpin e gjithė politikės syzrtare shqiptare tė Tiranės, ėshtė "arkitekti" kryesor i projektimit tė "lulėzimit ekonomik", "fetar", "politik" dhe "demokratik" tė Shqipėrisė. Prandaj, i gjithė ky spektėr i nebulozave dhe i kontrasteve tė politikės sė jashtme dhe tė diploamcisė zyrtare shqiptare (pėr shkak tė sakrifikimit dhe tė shitjes sė interesit gjithėkombėtar shqiptar nė "pazarin tradicional" tė ekspansionizmit serbomadh), janė nė kolizion, jo vetėm me Platformėn politike kombėtare tė Frontit pėr Bashkimin Kombėtar Shqiptar, por edhe me vazhdimėsinė e kursit tė politikės sė jashtme gjysmėshekullore tė ish-Republikės Socialiste tė Shqipėrisė. 

Kėtė konkluzion tonin, e mbėshtet edhe ky argument i Xhudi Demsit(Judy Dempsey) : " Gjatė pushtetit tė tij si " dorė e fortė " nė krye tė Partisė sė Punės nė Shqipėri, qė nga viti 1946 deri mė 1985, politika e jashtme e Enver Hoxhės me ngulmėsi, e mbrojti pavarėsinė e Shqipėrisė, sė pari nga Jugosllavia, mė 1948, sė dyti nga Bashkimi Sovjetik, mė 1961, sė treti nga Kina, mė 1978. Ata qė e kanė kundėrshtuar nė kėtė drejtim, janė likuiduar. "(Financial Times, 14-15,July,1990). 

Shqipėria si njė nga shtetet mė tė vogla ballkanike, brenda periudhės sė saj tė mėparshme gjysmėshekullore (si shtet u varfėr socialist), ia arriti qė tė thyejė traditėn bizantine tė "dhunimit" tė kufijve tė shtetit tė pėrgjysmuar shqiptar nga ndėrhyrja dhe masakrat makabėr tė forcave banditeske ushtarako-policore tė shteteve serbosllave, sikurse nė vitet e hidhura dhe tė gjakosura tė popullit dhe tė shtetit shqiptar(1912, 1913, 1919, 1920…, etj.). Gjithashtu, ia arriti, qė tė pėrballojė trysninė e egėr tė makinerisė ushtarako-propagandistike tė ortodoksizmit carist-komunist tė Bashkimit Sovjetik, duke mos pranuar, qė tė hyjė nė "lojėn" strategjike, e as tė mos e luaj rolin e mediatorit midis dy superfuqive tė mėdha botėrore( BRSS-SHBA) pėrkitazi me ndonjėrin nga vendet fqinje ballkanike.

Pretendimet territoriale tė doktrinės sė sllavizmit biznatin ndaj territorit dhe interesave jetike tė kombit shqiptar nė Ballkan, janė zhvilluar edhe pas pėrfundimit tė Luftės sė Dytė Botėrore, nėn maskėn e ashtuquajturit "komunizėm vėllazėror internacionalist" tė ish-BRSS-sė, dhe nė veēanti tė liliputanėve tė tij sllavė tė Evropės Lindore dhe Juglindore. Pėr ta shndėrruar Shqipėrinė (e cunguar 50% nga territori dhe populli i saj autokton, si rrjedhim i kongreseve dhe i konferencave ndėrkombėtare evropiane: 1878, 1913, 1919, 1946) nė "oazė paqeje" pėr interesa tė veta gllabėruese gjeopolitike, politika e jashtme dhe diplomacia e ish-BRSS-sė, si hap tė parė kishte dislokuar bazat e saj ushtarake sovjetike nė ujėrat territoriale tė saj. Mirėpo, ky "idil" i panatyrshėm sovejtiko-shqiptar, falimentoi nė fillim tė viteve tė gjashtėdhjeta, si pasojė e ndėrhyrjes sė ish-Bashkimit Sovjetik nė ēėshtje tė brendshme tė Shqipėrisė. Ky edhe ishte shkaku kryesor i prerjes sė marrėdhėnieve diplomatike tė Tiranės me Moskėn, si dhe i tėrheqjes sė tetė nėndetseve sovjetike nga ujėrat territoriale shqiptare. Kėshtu qė deri nė vitin 1968, kur forcat e pėrbashkėta ushtarake tė Traktatit tė Varshavės e invaduan Ēekosllovakinė, midis Shqipėrisė dhe Bashkimit Sovjetik, mbretėroi klimė e akulltė dhe e tendosur, qė ndėr tė tjera kishte pėr pasojė, edhe kontradiktat ideologjike, si dhe pėrpjekjet e vazhdueshme tė udhėheqjes komuniste sovjetike me Nikita Hrushēovin nė krye, pėr tė rrėzuar pushtetin shtetėror tė Enver Hoxhės. Pikėrisht, duke u mbėshtetur nė kėto fakte, si dhe nė ndėrhyrjen e ish-BRSS-sė nė Ēekosllovaki (gusht 1968), shteti shqiptar e dėnoncoi Traktatin e Varshavės(1955). Mirėpo, sovjetikėt, formalisht (deri me zhbėrjen e Traktatit tė Varshės, mė 1990) kurrnjėherė nuk e kanė pranuar tėrhqejen e Shqipėrisė nga traktati theksuar. 

Motivi kryesor i ish-Bashkimit Sovjetik, qė me ēdo kusht Shqipėrinė ta fuste nė "ombrellėn" e sferės sė vet tė interesit, kishte karakter strategjik. Sė pari, kjo i mundėsonte daljen nė Mesdhe dhe, sė dyti, ishte nė pėrputhje me konceptet strategjike ushtarake tė Traktatit tė Varshavės. 

Edhe sot, pas ndryshimeve demokratike nė Evropėn Lindore dhe Juglindore (pas rėnies sė BRSS-sė dhe aleancės sė saj politko-ushtarake, qė pėrfshinte vendet e Evropės Lindore tė ashtuquajturit kampi socialist) interesimi i Rusisė pėr Ballkanin si sferė "tradicionale" e ortoksizmit sllav, ėshtė tejet i madh dhe, nė veēanti paraqet rrezik potencial pėr qenien shqiptare nė Ballkan. Kėtė e ka provuar edhe rreshtimi i politikės, dhe angazhimi direkt ushtarak i Rusisė nė anėn e agresorit serbomadh nė Kroaci, nė Bosnjė, nė Kosovė dhe nė IRJM kundėr kroatėve, boshnjakėve dhe shqiptarėve. Mirėpo, sa ia vlen kjo, kur politika e jashtme e Shqipėrisė sė nanoistėve dhe berishistėve i ka "futur veshėt nė lesh", e po shtiret se "ėshtė e painformuar" nė kėtė aspekt, sikurse vėrtetė "nuk ka ndodhur asgjė tragjike" mbi kurrizin e shqiptarėve nė Kosovė, nė Kosovėn Lindore dhe nė Iliridė. Kjo sjellje arrogante dhe e papėrgjegjėsi e politikės sė jashtme shqiptare ndaj interesit tė pėrgjithshėm tė qenies shqiptare nė Shqipėrinė e kolonizuar etnike, nė kuptimin e ngushtė dhe tė gjerė u ngjet sjelljeve amorale dhe shpėrfillėse tė njė kryefamiljari tė shthurur, e cili (pėr shkaqe tė vagabondizmit vetjak tė shfrenuar, nė ēdo ēast ėshtė I gatshėm ta sakrifikojė interesin e shenjtė tė familjes) ėshtė e interesuar tė krijojė marrėdhėnie tė mira me tė gjithė fqinjtė e tij, por jo edhe me anėtarėt e afėrt tė bashkėsisė sė tij familjare. Nė kėtė mėnyrė po vepron edhe politika e jashtme e Shqipėrisė, e cila i ka ēimentuar marrėdhėniet diplomatike me amalgamėn armike sllave nė Beograd, nė Shkup, nė Podrogoricė dhe nė Athinė, kurse me shtetasit e vet nė Shqipėrinė etnike, jo qė ka marrėdhėnie tė "tė nehta" vėllazėrore sikurse me diplomacinė shtypėse dhe shfrytėzuese tė metropoleve kolonialiste, tė theksuara ballkanike, por edhe i anatemon, duke i "kėshilluar", qė tė mos ia prishin baraspeshimin politik me partnerėt e vet tė "demokratizuar" dhe "besėnikė" serbė, sepse, sipas logjikės "realpolitike" tė decision-makers tė saj, distancimi nga aleanca sllave, do tė thotė edhe "izolimi" i Shqipėrisė nga Evropa dhe bota. Nė tė vėrtetė, ėshtė e kundėrta. Miqėsia me sllavėt nė kėtė formė tė paskrupulltė dhe tė "pjellur para kohe", pa zgjidhur asnjė problem tė shqiptarėve , tė cilėt ende gjenden nėn "kurorėn" kolonialiste sllave, sipas parimit tė sė drejtės ndėrkombėtare dhe marrėnieve politike ndėrkombėtare, sanksionohet si pėrgjegjėsi nacionale pėr udhėheqjen e ekzistuese tė Republikės sė Shqipėrisė. 

Mirėpo, pavarėsisht nga shkalla e intensitetit tė ambicieve prosllave tė diplomacisė mafioze nano-meta nė dėm tė identitetit politik dhe kombėtar tė Shqipėrisė etnike, kjo edhe mė shumė do tė ngjallė dhe, do tė rritė nė dimensione gjithėkombėtare veprimtarinė politike kombėtare dhe patriotike tė tė gjitha forcave dhe subjekteve politike, tė njėsuara nė Frontin pėr Bashkimin Kombėtar Shqiptar(FBKSH) dhe nė Armatėn Kombėtare Shqiptare (AKSH). Efektiviteti dhe dinamika e politikės dhe e diplomacisė sė kėtyre dy institucioneve thelbėsore (politiko-ushtarake) tė Shqipėrisė Etnike, gjithėsesi do tė ndikojė nė zhbalancimin e "diplomacisė sė ekuilibruar" tė aleancės internacionaliste-kozmopolite shqiptare-sllave:Tiranė-Beograd-Shkup-Athinė- Podgoricė, me tė vetmin qėllim, qė tė tėrheqė vėmendjen e faktorit gjithėshqiptar dhe tė bashkėsisė ndėrkombėtare,(se pikėsėpari, janė pjesė integrale tė interesave strategjike tė SHBA-sė dhe tė NATO-s nė Ballkan, e kursesi, tė infektuara me interesat grabitēare, antishqiptare dhe antiamerikane tė doktrinės dhe tė strategjisė sė Rusisė dhe aleatėve tė saj nė Ballkan) se normalizimi i marrėdhėnieve tė Republikės sė Shqipėrisė me aksin e shteteve kolonialiste sllave,(qė sipas gramatikės sė diplomacisė tradicionale dhe moderne evrolindore, nėnkupton pranimin e "formulės" sė nėnshtrimit tė shqiptarėve, sėrish nė kanxhat e pėrgjakshme shekullore tė kolonializmit imoperialist sllav) ėshtė i orientuar drejtpėrdrejt dhe tėrthorazi kundėr interesave kombėtare dhe shtetėrore tė shqiptarėve tė Shqipėrisė Etnike, si dhe kundėr intersave strategjike tė Shteteve tė Bashkuara nė Ballkan, si dhe kundėr aleatėve tė saj lojalė (nė veēanti: Anglia, Gjermania dhe Turqia) tė Aleancės sė Atlantikut Verior-NATO-s. 

Autorėt e "teorisė sė lojėrave" tė pakufijshme tė politikės sė jashtme tė Shqipėrisė me interesin strategjik kombėtar tė shqiptarėve nė Shqipėrinė Etnike, qė janė vetėm nė favor tė oligarkisė sė politikės mafioze shqiptare nė pushtet, dhe tė aleatėve tė greko-serbė pėr t'i mbajtur ende shqiptarėt "pengjė" tė paqes dhe tė stabilitetit nė Ballkan, po qe se nuk i riformulojnė tė gjitha vendimet e tyre nė dobi tė mbrojtjes sė interesit tė pėrgjithshėm shqiptar nė Ballkan, s' ka dyshim se do tė ballafaqohen me pasoja dhe rreziqe tė paparashikuara si nė planin e brendshėm, ashtu edhe atė tė jashtėm. Do tė vijė deri te manifestimi i antagonizmave dhe i polarizimit tė pashmangshėm i politikės kombėtare gjithėshqiptare me atė kozmopolite sllave dhe panosllave.