Barometri Diplomatik!

“MARSHI I BARABAIT” SLLAV NĖ MAQEDONI DHE PROCESI HISTORIK I PACIFIKIMIT TĖ SHQIPTARĖVE NĖ BALLKAN




Prof.Dr.Mehdi HYSENI


Nė fjalorin e zakonshėm, nocioni “ēarmatim” nėnkupton dy elemente kryesore: (1) kufizimin e armatimeve dhe (2) reduktimin e armatimeve ekzistuese nga ana e palėve tė tė gjitha shteteve, tė pėrfshira nė kuadrin e njė marrėveshjeje tė caktuar, qė janė nė funksion tė krijimit dhe tė mbrojtjes sė sigurisė dhe tė paqes ndėrkombėtare.



Ndėrkaq, nė kuptimin e sė drejtės ndėrkombėtare pėrkufizimin e “ēarmatimit”, e gjejmė qė nė Paktin e Lidhjes sė Kombeve (1919), ku nė nenin 8 paragrafi 1 decidivisht, thuhet: “ ruajtja e paqes kėrkon zvogėlimin e armatimeve nė minimum tė nevojshėm pėr sigurinė kombėtare tė shteteve, si dhe pėr pėrmbushjen e detyrimeve ndėrkombėtare pėrmes veprimit tė tyre tė pėrbashkėt”. Gjithashtu, mė pastaj nocionin e “ēarmatimit” e ndeshim edhe nė dispozitat e Kartės sė Kombeve tė Bashkuara( neni 11 /1/), si dhe nė njė sėrė traktatesh e konventash ndėrkombėtare lidhur me ēarmatimin, sigurinė dhe paqen ndėrkombėtare. Mirėpo, kur ėshtė fjala pėr efektet e 100% pozitive tė “ēarmatimit tė tėrėsishėm”, pėrvoja dhe praktika e derisotme e historisė sė marrėdhėnieve poliitke ndėrkombėtare ka dėshmuar se, zhdukja nė tėrėsi e fenomenit tė ēarmatimit ishte vetėm njė utopi (Charles Rousseau, Le droit des conflicts arme, Paris, 1983, f.537).



Edhe pas pėrfundimit tė luftės sė ftohtė (1948-1989) ndėrmjet dy superfuqive botėrore (SHBA-sė dhe BRSS-sė, procesi i ēarmatimit mbetet ēėshtje kyē nė sistemin shtetėror dhe nė rendin e bashkėsisė ndėrkombėtare nė dimensione tė pėrbotshme. Fenomenologjia e kėtij procesi ėshtė manifestuar edhe me rastin e zhbėrjes sė ish-BRSS-sė dhe ish-RSFJ-sė. Si rrjedhim i krijimit tė shteteve tė reja nė hapėsirat e kėtyre dy shteteve sllave, pėrkatėsisht pėr njohjen e subjektivitetit tė tyre ndėrkombėtar, Bashkimi Evropian(BE-ja) ndėr tė tjera, u kishte vėnė kusht qė, nė mėnyrė tė prerė t’i merrnin pėr sipėr tė gjitha detyrimet e shteteve tė tyre paraprake lidhur me procesin e ēarmatimit dhe tė mospėrhapjes sė armėve dhe armatimeve bėrthamore. Mirėpo, nė kėtė kontekst nuk ėshtė arritur objektivi dhe imperativi i plotė i Bashkimit Evropian, dhe i bashkėsisė ndėrkombėtare, sepse si Rusia, ashtu edhe Jugosllavia(Serbia+Mali i Zi) pavarėsisht nga deklarimet e tyre zyrytare tė marrjes pėrsipėr tė obligimeve tė ish-shteteve tė tyre (BRSS dhe RSFJ), si dhe pavarėsisht nga agresionet e tyre ndaj popujve tė tjerė (Ēeēenia..., etj.; Kroacia, Bosnja dhe Kosova) nuk i kanė pėrmbushur ligjėrisht kėrkesat e BE-sė dhe tė OKB-sė lidhur me procesin e ēarmatimit dhe tė reduktimit tė tyre tė armatimeve dhe tė armėve, sidomos tė atyre kimike-biologjike dhe bėrthamore, tė cilat e rrezikojnė paqen, sigurinė dhe stabilitetin jo vetėm nė Ballkan dhe nė Evropė, por edhe mė gjerė, nė pėrmasa globale tė bashkėsisė ndėrkombėtare.




Nė kėtė vėshtrim, pėrkundėr pėrpjekjeve tė pareshtura tė BE-sė, pėrkatėsisht tė bashkėsisė ndėrkombėtare, qė ta stabilizojnė gjendjen e tendosur politike dhe tė sigurisė nė Republikėn e Maqedonisė, qė ka pėr shkak dhe pėr pasojė politikėn shtypėse koloniale sllvaomaqedone mbi shqiptarėt, tė drejtuar nga trajkovskat, buēkarovskat dhe hari kostovskat, qeveria maqedonase tanimė pėr ta “stabilizuar nė tėrėsi” situatėn konfliktuoze, dhe pėr t’i detyruar shqiptarėt, qė tė heshtin, dhe tė kapitullojnė “vullnetarisht” nė tėrėsi para tyre nė “rolin e paqėsorit”, e lansoi aksionin e grumbullimit tė armėve tė ashtuquajtur “Marshi kundėr armėve nė tėrė Maqedoninė”. Mirėpo, s’ka dyshim se pėr sigurinė fizike individuale dhe kolektive tė shqiptarėve nė Maqedoni, njė aksion i tillė “paqėsor” ndėshkues i “poetizuar” nė stilin e hidhur tė “Marshit tė Barabait” tė Fan S.Nolit, do tė jetė nė funksion tė shestimit tė formave dhe tė metodave anticivilizuese tė mohimit tė drejtės sė ligjshme tė vetėvendosjes, tė cilat edhe mė tej e sforcojnė dhe e garantojnė kolonizimin dhe ripacifikimin e shqiptarėve nė Republikėn e Maqedonisė.



Shpallja e kėtij “dekreti ligjor” nė emėr tė sė pėrgjithshmes, ėshtė vetėm edhe njė argumnet mė shumė i hipokrizisė sė politikės shtetėrore maqedone nė disfavor tė arritjes sė marrėveshjes historike pėr t’u pajtuar me shqiptarėt. Gjithashtu, njė potez i kėtillė i qarqeve zyrtare tė pushtetit maqedon (qė pledon rrejshėm dhe, nė mėnyrė improvizuese integrimin me faktorin shqiptar nė shkallė rajonale ballkanike) ėshtė destruktiv dhe tejet i dėmshėm edhe pėr premisat thelbėsore tė arritjes sė bashkėpunimit, tė paqes dhe tė sigurisė nė Ballkan, mbase nė afat tė gjatė ipso facto ėshtė i orientuar nė ripacifikimin e shqiptarėve jo vetėm nė Maqedoni, por edhe mė gjerė. Shikuar nė retrospektivėn e historikes sė marrėdhėnieve shqiptare serbosllave nė Ballkan, “dekretligji” i theksuar ėshtė i barasvlershėm me dekretligjet e grumbillimit tė armėve dhe tė konvertimeve tė shqiptarėve nė trevat e Shqipėrisė Etnike, tė aprovuara dhe tė zbatuara nga regjimet militariste tė Malit tė Zi (nė kohėn e mbretit Nikollė) dhe tė Serbisė (nė kohėn e kryeministrit, Nikolla Pashiq), tė cilat kanė qenė nė funksion tė kolonizimit dhe tė pacifikimit tė shqiptarėve dhe tė tgrojeve etnike tė tyre, qė nga viti 1912 e deri mė sot. Pikėrisht, duke marrė pėr bazė njė “strategji ligjore” tė atillė tė princėrėve dhe tė mbretėrve tė Serbisė dhe tė Malit tė Zi, paraprakisht tė sugjeruar, tė ndėrtuar dhe tė planifikuar nė hollėsi nga klerikėt e Kishės Ortodokėse Serbe, erdhi nė shprehje politika dhe praktika gjenocidale antishqiptare e diktatorit fashist serbomadh, Slobodan Milosheviq, i cili pritet qė sė “shpejti” tė japė llogari para Gjykatės Ndėrkombėtare tė Hagės pėr krime tė luftės kundėr njerėzimit nė hapėsirat e ish-RSFJ-sė.



Ėshtė e domosdoshme qė t’i pėrkujtojmė “telegrafikisht” bartėsit e projektideve tė mėdha historike, paqėsore dhe demokratike tė poliitkės shqiptare dhe tė asaj evropiane ndėrkombėtare nė Ballkan, se nė prag tė tė gjitha etapave historike tė copėtimit dhe tė ankesimit kolonizues tė shqiptarėve dhe tė trojeve etnike shqiptare, si hap i parė vendimtar i doktrinės dhe i praktikės sė strategjisė ushtarake-politike pushtuese tė Serbisė dhe tė Malit tė Zi ka qenė nxjerrja dhe aplikimi i urdhėresave dhe i dekretligjeve militariste tė tyre pėr grumbullimin e armėve nga shqiptarėt. Mė pastaj, kanė zbatuar fazat e tjera tė barbarive tė tyre gjenocidale (shpėrngulja, konvertimi, internimi, vrasjet, masakrat, djegia e pasurisė sė luajtshme dhe tė paluajtshme, torturat, persekutimet masovike tė shqiptarėve, duke mos kursyer foshnja, fėmijė, gra, pleqė, apo tė rinj shqiptarė) mbi popullin duarthatė-tė ēarmatosur shqiptar. Ndėr tė tjerė, shmebuj tė kėtillė drastikė tė grumbullimit tė armėve tė shqiptarėve ishin edhe Aksioni i armėve i dimėrit tragjik tė vitit 1956, ku me kėtė pretekst tė murkulluar dhe tė rrejshėm me qindra-mijėra shqiptarė shpėrngulen kryesisht nė Turqi (300 mijė), vriten, plagosėn, burgosen, (sipas dėshmive dhe dėshmitarėve tė rrjeshėm kolaboracionistė) hendikepohen pėrjetėsisht nė prani tė familiarėve tė tyre, nė shtėpitė e tyre, nė vende pune, nė shkolla, nė fakultete dhe nėpėr kazamatet famėkeqe jugosllave nga OZNA dhe UDBA e Josip B. Titos, e Aleksandėr Rankoviqit dhe e Slobodan Peneziq-Kėrcun etj., si dhe Aksioni mė i ri i grumbullimit tė armėve tė shqiptarėve i vitit 1989, qė identifikohet me urdhėrat, me ligjet dhe me kushtetutat e Serbisė sė madhe gjakatare tė Slobodan Milosheviqit, tė cilėt pėrjetojnė tė njėjtėn “golgotė” ankthi, tė heqjes sė drejtės sė jetės, tė shpėrnguljes sė “vullnetshme” tė afro njė milion shqiptarėve nė Evropė dhe nėpėr vende tė ndryshme tė botės. Ky ishte emėruesi i ēdo bilanci tė statistikės sė aksioneve tė grumbullimit tė armėve tė shqiptarėve si nė Kosovė, nė Maqedoni dhe nė Mal tė Zi-pacifikimi dhe gjenocidi mbi shqiptarėt dhe Shqipėrinė Etnike, si proces historik i Serbisė sė Madhe dhe i partnerėve tė saj “selxhukė” sllavė tė Ballkanit.



Duke mbajtur parasysh pėrvojėn dhe praktikėn e hidhur tė deritashme tė strategjisė gjenocidale serbosllave(1912-1999) nė organzimin e aksioneve tė grumbullimit tė armėve nga shqiptarėt, me qėllim qė serbėt, malazezėt dhe maqedonėt, t’i sundojnė dhe t’i pushtojnė mė lehtė shqiptarėt e paarmatosur dhe tė pambrojtur, politika shqiptare nuk ka asnjė arsye tė “nxitojė”, e aq mė pak tė marrė pjesė nė hartimin, nė aprovimin dhe nė konkretizimin nė terren tė kėtyre “projekteve paqėsore” militariste sllave antishqiptare, sepse nuk janė nė funksion tė politikės sė pajtimit, as tė detnatit tė marrėdhėnieve ndėretnike, as globale tė paqes e sigurisė nė Ballkan, por janė nė funksion tė rivendosjes sė mbizotėrimit dhe tė hegjemonisė kolonialiste sllavomaqedone nė rajon.



Nė fund tė shtojmė se, ėshtė e pamundur dhe iluzore qė pėrmes projekteve-aksioneve tė ēarmatosjes sė shqiptarėve si “proces historik”, i njėanshėm, amoral dhe tėrėsisht joligjor, i imponuar dhe i zbatuar nga strategjia dhe taktika e imperializmit serbosllav, tė arrihet ndonjė minimum kompromisi me politikėn e drejtė largpamėse gjithshqiptare. Pėrderisa shqiptarėt tė mbahen tė robėruar nėpėr getot koloniale serbosllave, ata sipas konventave dhe marrėveshjeve pėrkatėse ndėrkombėtare, si dhe Kartės sė Kombeve tė Bashkuara plotėsisht e gėzojnė tė drejtėn e zotėrimit tė kontingjenteve tė caktuara tė armėve dhe tė armatimeve pėr t’u ēliruar dhe pėr t’u mbrojtur nga luftėrat, agresionet dhe armatimet eventuale serbosllave qė kanė pėr qėllim ekspansionizmin dhe rikolonizmin e shqiptarėve dhe tė trojeve tė tyre etnike. Sė kėndejmi, sipas sė drejtės ndėrkombėtare pajisja dhe pėrdorimi i armės pėr qėllime tė luftės sė drejtė ēlirimtare kombėtare antikoloniale, trajtohet si akt legal dhe legjitim i vetėmbrojtjes sė domosdoshme.



Nė kėtė vėshtrim, pa arritjen e ēarmatosjes dhe tė demilitarizimit tė tėrėsishėm tė Unionit tė SMZ-sė, e sė kėndejmi edhe tė Republikės sė Maqedonisė, (tė cilat disponojnė arsenal ushtarak tė pakufizuar tė tė gjitha llojeve, duke pėrfshirė edhe armė kimike-bilogjike) aksionet e tjera me karakter lokal dhe tė njėanshėm etnik, sikurse qė po veprohet herė pas herė kundėr shqiptarėve nė Kosovė (si rrjedhim i ndikimit dhe i infiltrimit tė propagandės sė ndyrė luftarake subversive tė Serbisė dhe i Kishės Ortodokėse Serbe, si forcė centrifugale e ndėrmarrjes sė ēdo aksioni politik a propagandistik nė kompremetimin dhe vėnien nėn hipotekė tė shqiptarėve para UNMIK-ut dhe KFOR-it, pėrkatėsisht bashkėsisė ndėrkombėtare) dhe nė Republikėn e Maqedonisė kundėr shqiptarėve, do tė jenė vetėm dėshtim dhe utopi tė bashkėsisė ndėrkombėtare pėr vendosjen e rendit demokratik pluralist, tė drejtėsisė, tė sigurisė, tė stabilitetit dhe tė paqes nė Ballkan, pėrkatėsisht nė Evropėn e “integruar” Juglindore, sepse kanė pėr qėllim tė fundit ripacifikimin e shqiptarėve dhe tė Shqipėrisė Etnike.



Njohtimi publik se nė RM ka filluar aksioni vullnetar i grumbullimit tė armėve, i cili do tė zgjatė prej 1 nėntorit deri mė 15 dhjetor 2003, i organizuar nga qarqet zyrtare tė qeverisė sė RM-sė, me moton “Marshi kundėr armėve nė tėrė Maqedoninė”(Liria Kombėtare, 31.X.2003), ėshtė pėr t’u pėrshėndetur po qe se njėmendė ky aksion ėshtė nė interes tė sigurisė dhe tė mbrojtjes sė drejtpėrdrejtė dhe tė barabartė tė ēdo qytetari tė kėsaj republike artificiale nė Jug tė Ballkanit. Mirėpo, duke mbajtur parasysh situatėn e brishtė politike dhe tė sigurisė nė kėtė republikė, nė veēanti, qė nga shpėrthimi i konfliktit tė armatosur tė UĒK-sė (2001) si rrjedhim i politikės shtypėse dhe gjenocidale tė qeverisė sllavomaqedone ndaj kombit shqiptar nė RM(1945-2003), lė tė kuptohet mes rreshtave se aksioni “Marshi kundėr armėve” ka mė tepėr karakter tė njėanshėm, sesa tė pėrgjithshėm, sepse ėshtė i orientuar me tė vetmin pikėsynim, qė tė gjithė shqiptarėt nė tėrė RM-nė tė zhvishen nga armatimi i tyre. Prandaj, ekziston frika dhe dyshimi me bazė se kjo ėshtė motoja dhe poenta kryesore e kėtij operacioni tė grumbullimit tė armėve ilegale nė RM, e jo “ rritja e stabilitetit dhe e sigurisė nė Maqedoni”, siē ka deklaruar “Trupi bashkėrendues” i kėtij aksioni nė tė cilin nė mėnyrė ceremoniale, do tė pėrfshihen edhe “ deputetėt e Parlamentit tė Maqedonisė dhe mbi 600 pėrfaqėsues tė korit diplomatik, si dhe tė misioneve tė tjera ndėrkombėtare nė Maqedoni.”(Liria Kombėtare, 31.X.2003).



Ėshtė krjetėsisht e arsyeshme pse kėtė operacion tė qeverisė sllavomaqedone e kanė mbėshtetur ndėrkombėtarėt e pranishėm nė RM, mbase ata nuk janė tė pajisur me njohuri tė duhura pėr gjenezėn historike 100-vjeēare tė fenomenit tė grumbullimit tė armėve tė shqiptarėve nė Ballkan. Mirėpo, habit fakti se si politika shqiptare, e pėrfaqėsuar nė establishmentin e RM-sė, e ka aprovuar njė akt tė kėtillė provokues tė njėanshėm nga sllavomaqedonėt, kur tė gjithė deputetėt e saj shqiptarė e dijnė shumė mirė se ky operacion i legalizuar nga pushteti shtetėror sllavomaqedon ka prapavijė tė rrezikshme politike, ushtarake dhe tė sigurisė, sepse ėshtė i lidhur ngusht me procesin historik tė ēarmatosjes sė shqiptarėve, proces ky, i cili deri mė sot ėshtė dėshumar si njė nga metodat dhe mjetet me tė efektshme tė synimeve strategjike tė imperializimit serbosllav nė Ballkan pėr t’i nėnshtruar dhe kolonizuar shqiptarėt nė “mėnyrė tė natyrshme”, duke iu mohuar kėshtu tė drejtėn legjitime dhe legale tė vetėmbrojtjes dhe tė ekzistencės si kolketivitet nė territorin e tyre tė Shqipėrisė Etnike.



Sa mė sipėr, gjatė gjithė fazave tė derisotme historiko-politike tė marrėdhėnieve shqiptare-serbosllave nė Ballkan, fenomeni i ēarmatimit tė shqiptarėve ka qenė element prioritar i politikės pushtuese dhe i doktrinės strategjike e diplomatike ushtarake tė Serbisė dhe tė Malit tė Zi pėr t’i pacifikuar mė lehtė shqiptarėt dhe territoret e tyre tė Shqipėrisė Etnike. Kėto “eksperimente” politiko-ushtarake me shqiptarėt, Serbia dhe Mali i Zi i kanė zhvilluar qė nga viti 1912, kur me ndihmėn e fuqive tė mėdha evropiane, e pacifikojnė gjysmėn e territorit tė Shqipėrisė Etnike. Kėtė proces historik-militarist janė duke u orvatur ta vazhdojnė edhe sot ndaj shqiptarėve nė Kosovė (eliminimin e UĒK-sė-TMK-sė) edhe pse kjo gjendet nė mbrojtjen e protektoratit ndėrkombėtar tė OKB-sė, si dhe ndaj shqiptarėve nė Mal tė Zi, tė cilėt qė nga invadimi i Shkodrės (1913), i Ulqinit, i Tivarit, i Plavės i Gucisė, i Hotit dhe i Grudės janė tė ēarmatosur dhe tė kolonizuar brutalisht nga terrori gjenocidal shtetėror i Malit tė Zi.



Fundja, rishfaqja dhe “inaugurimi solemn” i procesit politiko-ushtarak tė ēarmatosjes sė shqiptarėve nė Republikėn e Maqedonisė, nuk premton kurrfarė optimizmi pėr “shkrirjen e akullit” tė ideologjisė nacionaliste sllavomaqedone, kur ėshtė fjala pėr njohjen eksplicite tė sė drejtės sė vetėvendosjes sė shqiptarėve si komb me tė drejta tė barabarta sikurse populli maqedon nė territorin e “kontestuar” tė Shqipėrisė Etnike.



Ekziston rreziku, qė paradigma “e re e vullnetshme” e grumbullimit tė armėve tė shqiptarėve nė Maqedoni, tė rishfaqet edhe nė hapėsirat shqiptare nė Republikėn e Malit tė Zi. Mirėpo, subjektet politike shqiptare, nevojitet tė jenė tė vetėdijshme dhe vigjilente nė tėrheqjen e potezave politikė nė pėrballimin e njė rreziku tė kėtillė, qė nė thelb pėr statusin politik dhe kombėtar tė shqiptarėve si nė Mal tė Zi, ashtu edhe nė Maqedoni ėshtė vetėm njė modus vivendi, qė nuk garanton kurrfarė perspektive nė avancimin e ēėshtjes sė shkolonizimit shekullor tė tyre. Pėrkundrazi, ripėrsėritja e fantazmės sė procesit historik tė grumbullimit tė armėve tė shqiptarėve nga ana regjimeve kolonilaiste serbomalazeze e maqedone, ka pėr qėllim parėsor, qė me “bekimin” e bashkėsisė ndėrkombėtare, tė risanksionojė strategjinė e pacifikimit dhe efeketet e teorisė “lebensraum” mbi kurrizin e shqiptarėve dhe tė territorit tė tyre etnik, duke krijuar kėshtu paradokse dhe “teori tė reja” kompnesimi nė disfavor tė lirisė, tė sigurisė dhe tė ekzistencės sė qenies sė pėrgjithshme shqiptare nė Ballkan.

 

Autori ėshtė bashkėpunėtor shkencor i “American Diplomacy”, SHBA