BAROMETRI DIPLOMATIK
 

ZEROJA E MADHE E DIALOGUT SERBO-SHQIPTAR

 
Prof.Dr.Mehdi HYSENI



Kohėve te fundit, inicimi i dialogut tė imponuar nga SMZ-ja midis Prishtinės dhe Beogradit pothuajse ėshtė bėrė «temė qendrore» edhe nė relacionet e diplomacisė ndėrkombėtare. Pėr sensibilizimin e kėsaj ēėshtjeje, nė veprim janė hedhur nė veēanti politika dhe propaganda zyrtare e SMZ-sė, e cila pėr njė kohė shumė tė shkurtėr, duke improvizuar rolin demokratik tė saj nė arenėn ndėrkombėtare, ia arriti ta «animojė» bashkėsinė ndėrkombėtare, qė palės shqiptare t'ia imponojė agjendėn e bisedimeve me SMZ-nė.

Sipas «prognozės» sė pėrcaktuar tė Grupit tė Kontaktit (SHBA, Gjermania, Franca, Anglia, Italia dhe Rusia) pėr Kosovėn, tė deklaruar pėr opionin publik nga kryeadministratori i ri i UNMIK-ut, Hari Holker (me t'u kthyer nė Kosovė nga takimi me pėrfaqėsuesit e Grupit tė Kontaktit nė Nju-Jork, mė 24.IX.2003), hapja e dialogut «historik» serbo-shqiptar, do bėhet nga mesi i tetorit nė Vjenė tė Austrisė. Nė kėtė mėnyrė, iu bė qartė palės shqiptare, se janė tė «detyruar» tė pėrgatitėn seriozisht, duke i harmonizuar qėndrimet dhe pikėpamjet e saj politike, me qėllim qė tė hyjnė sa mė parė nė bisedime me palėn kundėrshtare serbomalazeze. Tanimė, kjo dilemė u pėrqartėsua se, sė shpejti do tė fillojnė bisedimet serbo-shqiptare pėr «ēėshtjet teknike» tė Kosovės. Tė paktėn, kėshtu, deri tani janė deklaruar politika zyrtare e SMZ-sė dhe ajo e bashkėsisė ndėrkombėtare, se bisedimet e parashikuara, do tė zhvillohen «vetėm» nė kėtė sfond «tekniko-politik» ndėrmjet Kosovės dhe Unionit tė Serbisė dhe Malit tė Zi.

Mirėpo, edhe pse janė pėrcaktuar suazat e kornizės sė bisedimeve serbo-shqiptare, se do tė jenė tė «nivelit teknik» pa prejudikuar fare statusin politik tė Kosovės, kėto nuk do tė jenė nė plan tė parė tė fillimit tė bisedimeve serbo-shqiptare, por krejtėsisht dy «tema tė vala» tė tjera politike: (A) sovraniteti serbomalazez dhe (B) pavarėsia e Kosovės. Sipas tė gjitha gjasave tė teorisė sė parashikuese politike, kėto dy «tema», do tė jenė bosht qendror i bisedimeve tė ardhshme, qė pritet tė fillojnė nė Vjenė. Mirėpo, pėr shkak tė divergjencave tė palėve bashkėbiseduese lidhur me kėto dy koncepte tė papjtueshme politike pėr Kosovėn, do tė dėshtojė dialogu serbo-shqiptar pėr zgjidhjen e «ēėshtjeve teknike» tė Kosovės. Kėtė disfatė tė dialogut tė ardhshėm serbo-shqiptar, me dozėn mė tė lartė tė skepticizmit politik ( kongresmeni dhe specialisti amerikan pėr ēėshtje tė mbrojtjes dhe tė politikės sė jashtme) e ka parashikuar, qė tani edhe Ted(Galen) Carpenter, duke nėnėvizuar se: «pėr shkak tė pikėpamjeve diametralisht tė kundėrta midis pales serbe dhe asaj shqiptare, dialogu Beograd- Prishtinė, do tė arrijė po atė rezultat, qė e ka arritur edhe dialogu midis Izraelit dhe Palestinės.»(Sipas www.lajme.net, 25.IX.2003). Kėtė prognozė politike, edhe Ted Carpenter, e mbėshtet nė faktin tanimė tė ditur qe mė se njė dekadė, se pala shqiptare mbron konceptin e pavarėsisė, kurse Serbia dhe Mali i Zi si «ngrehinė e bashkėdyzuar demokratike» me ēdo kusht kėrkojnė rivendosjen e sovranitetit jurdiko-administrativ e shtetėror mbi Kosovėn.

Thėnė tė vėrtetėn, realisht, pjesa e parė e kėsaj deklarate tė Ted G. Carpenter nuk ka «zgjuar» aq shqetėsim dhe surprizė nė opinionin politik shqiptar, sepse ky tanimė kėtu e 100 vjet mė parė (1912-1913) e ka tė ditur qėndrimin dhe pikėpamjet e sovranitetit kolonial tė Serbisė dhe tė Malit tė Zi. Mirėpo, pasusi i dytė i kėsaj deklarate meriton analizė tė hollėsishme dhe eksplicite nga ana e politikės shqiptare nė Kosovė dhe mė gjerė, ku thuhet : « edhe pse Moska ėshtė e shqetėsuar pėr mundėsinė eventuale tė njohjes sė pavarėsisė sė Kosovės, ajo tani nuk ka ndonjė qėndrim tė vetin tė prerė lidhur me ēėshtjet rajonale. Ndėrkaq, SHBA-ja do tė ketė rol tė pėrmbajtur lidhur me ēėshtjen e Kosovės, tė cilėn me gjasė, do ia lėrė pėr ta zgjidhur Bashkimit Evropian, sepse Kosova nuk ėshtė mė as nė interesin dytėsor tė amerikanėve.» (Po aty, www.lajme.net,25.IX.2003). Me gjithė skepticizmin e konkluzionit hipotetik tė Ted G. Carpenter, se dialogu serbo-shqiptar, do tė pėrfundojė vetėm me NJĖ ZERO TĖ MADHE, ( gjė qė kjo, nuk ka dyshim se do tė ketė njė epilog tė tillė, sepse sovraniteti kolonial serbomadh ėshtė nė kolizion flagrant me nocionin e pavarėsisė sė Kosovės shqiptare. Nė kėtė kontekst, dyshimi dhe dilemat paraprake tė Ted G. Carpenter janė tėrėsisht tė qėndrueshme, sepse dialog tė suksesshėm serbo-shqiptar a nė kuptim tė pėrgjithshėm nuk mund tė ketė fare, kur mbisundojnė pikėpamje tė kundėrta tė palėve nė konflikt) mbetet pėr tė shpresuar dhe besuar se, edhe pas shkuarjes sė ish-presidentit Bill Klinton nga pushteti, administrata amerikane nuk do tė qėndrojė « e pėrmbajtur» nė zgjidhjen ēėshtjes sė Kosovės, siē ka deklaruar eksperti amerikan, Ted G. Carpenter, sepse interesat afatgjata strategjike tė politikės sė jashtme amerikane, dhe tė partnerizmit tė saj me aleatėt evropianė tė NATO-s, diktojnė qė SHBA-ja patjetėr tė jetė e pranishme edhe nė Kosovė, e sė kėndejmi edhe nė hapėsirat e tjera etnike tė shqiptarėve nė Ballkan. Pėrndryshe, vėrtet, pa praninė e faktorit amerikan nė Ballkan, do tė jetė e diskutueshme, jo vetėm pavarėsia e Kosovės, por edhe procesi i demokratizimit, i paqes dhe i sigurisė pėr tė gjithė popujt e tij.

«Metodologjia e justifikueshme e mbrojtjes»

sė sovranitetit kolonial serbomalazez mbi Kosovėn(!)

Sipas parametrave tė kėsaj «metodologjie justifikuese» politika dhe elita intelektuale serbe dhe KOS-i, janė dakorduar qė sa i pėrket pavarėsisė sė Kosovės, tė mos ia bėjnė asnjė koncesion palės shqiptare. Nė kėtė mėnyrė, prapė krerėt e politikės zyrtare tė SMZ-sė, qėndrojnė nė tė njėjtat pozicione tė pandryshueshme tė politikės antishqiptare tė regjimit fashist gjenocidal serb tė ish-presdintetit Slobodan Milosheviq: «nuk ka negociata pėr sovranitetin serb mbi Kosovėn». Praktikisht, kjo tė pėrkujton njė thėnie popullore:» Ia bėjmė si tė duash, i thotė vėllau i madh-egoist e shpirtzi atij tė voglit, ti zgjedhė, por livadhi mė mbetet mua». Edhe pse ky krahasim nuk ėshtė aspak i natyrshėm, mirėpo nė rastin konkret (sepse ne nuk jemi kurrfarė vėllezėrish me serbomalazezėt, por vetėm armiq tė moēėm, si rrjedhim i sundimit tė egėr kolonial serbomalazez mbi Kosovėn dhe territoret e tjera shqiptare tė Shqipėrisė Etnike) mund tė pėrdoret, sepse esenca e tij ėshtė njė paradigmė e sė keqės dhe e padrejtėsisė nė kuptimin e pėrgjithshėm. Kėto dy negativizma janė pjesė pėrbėrėse tė «metodologjisė justifikuese-mbrojtėse» tė sovranitetit kolonial hegjemonist serbomalazez. Nė njėrėn anė, politika e SMZ-sė ėshtė e gatshme pėr bisedime me shqiptarėt, por, ama, dihet, nė anėn tjetėr, sipas tyre: «Kosova ėshtė zemra dhe djepi i Serbisė»(!?) Atėherė, ēfarė kuptimi politik a diplomatik do tė ketė organzimi i bisedimeve politike me palėn serbomalazeze, kur kjo, qė nė fillim, ka pėrcaktuar pozicionin e saj maksimal politik, qė Kosova me ēdo kusht tė kthehet nėn sistemin kolonial serbomalazez.

Duke qenė se jemi nė prag tė fillimit tė njė dialogu tė pabarbartė dhe tė imponuar kryesisht nga sponsoruesit e «demokratizimit» dhe tė ringjalljes ekonomike tė SMZ-sė, elitat politike shqiptare nė Kosovė, qė tani, duhet ta ndėrtojnė me konsensus njė strategji tė qartė politike dhe kombėtare, qė do tė jetė vetėm nė favor tė pavarėsisė dhe tė shtetėsisė sė Kosovės. Mirėfilli, asnjė kompromis, as koncesion nuk mund tė bėhet nga pala negociuese shqiptare, qė do tė dėmtonte qoftė nė ndonjė formė kėrkesėn e ligjshme dhe tė drejtė tė popullit shqiptar pėr pavarėsinė e Kosovės.



Pėr tė mos ndodhur ndonjė «e papritur a po rikthesė» politike nė kuadrin e dialogut tė parashikuar serbo-shqiptar, qė do tė hapet nė mėnyrė solemne nė Vjenė nga pėrfaqėsuesit e OKB-sė, tė BE-sė dhe tė Grupit tė Kontaktit, e nuk dihet se ku, dhe kur do tė pėrfundojė, sepse zhvillohet pa praninė dhe monitorimin e Shteteve tė Bashkuara tė Amerikės. Sa ėshtė oportune dhe e dobishme pėr ēėshtjen e statusit tė Kosovės nisja e bisedimeve serbo-shqiptare, qė do tė mbahen nėn patronazhin e kryeshefit tė UNMIK-ut, Hari Holker, qė tani, paraprakisht, po dihet «rezultati» i tyre-NJĖ ZERO E MADHE NĖ LETĖR. Bisedime pėr «ēėshtje teknike» se si Serbia dhe Mali i Zi tė «rihapin shtigjet e braktisura» pėr tė hyrė dhe dalė lirisht nga Kosova, jo pėr tė zgjidhur ndonjė problem tė minoritet serbomlazez nė Kosovė, por pėr tė ushtruar propagandė dhe luftė speciale subversive kundėr interesave jetike tė shqiptarėve dhe tė Kosovės.



«Metodoligjia mbrojtėse» e sovranitetit serb mbi Kosovėn (sipas agjendės sė pėrgatitur politike nga Nebojsha Ēoviqi, patriarku Pavle dhe Artemie Radosavleviqi etj. pėr dialogun e theksuar serbo-shqiptar) pėrbėhet nga kėto «pika strikte» antipavarėsi Kosovės, dhe shqiptarėve(shumicės dėrrmuese mbi 90%) vetėm status minoriteti kombėtar:

« 1. Serbia me asnjė ēmim tė mos e braktisė Kosovėn, sepse e ka tapinė historike mbi tė. Po qe se e mohon kėtė tapi tė saj, Serbia do ta humbasė pėrgjithmonė Kosovėn.

2. Me ngulmė tė insistojė nė zbatimin e efektshėm tė Rezolutės 1244 tė KS tė OKB-sė, duke u mbėshtetur posaēėrisht nė nenin, i cili sanksionin sovranitetin e RFJ-sė (sipas tė cilit Serbia ėshtė trashėgimtare e Kosovės). Sovraniteti i shtetit ka pėrparėsi ndaj vullnetit separatist tė minoritetit i cili jeton nė tė. Tė insistojė nė zbatimin e Deklaratės Universale pėr tė Drejtat e Njeriut(1948), Aktin pėrfundimtar tė Helsinkit(1975), si dhe tė gjitha dokumenteve tė KSBE-sė, pėrkatėsisht tė OSBE-sė, qė kanė tė bėjnė me tė drejtat e pjesėtarėve tė pakicave kombėtare, sipas tė cilave nuk u njihet e drejta e shkėputjes.



Pėrderisa tė jetė e vendosur dhe konsekuente nė mbrojtjen e sovranitetit mbi Kosovėn, Serbia mund tė llogaritė nė mbėshtetjen e Rusisė dhe tė Kinės nė Kėshillin e Sigurimit tė Kombeve tė Bashkuara, tė cilat pėr shkak tė mbrojtjes sė interesave tė tyre vitale (Ēeēenia, Tibeti, Tajvani, Sinkjang), nuk do tė bėjnė koncesione ndaj rivendikimeve tė SHBA-sė dhe tė NATO-s, qė ta copėtojnė tėrėsinė territoriale tė Serbisė. Pas shembjes sė komunizmit asnjė minoriteti kombėtar nė vendet evropiane nuk i ėshtė njohur e drejta e shkėputjes territoriale nga shteti, pavarėsisht nga numri dhe kompaktėsia e tij ku jeton. Mosndryshimi i kufijve te republikave, ėshtė ngritur nė stadin e parimit dhe dhe tė aksiomės nė zgjidhjen e krizės jugosllave, si dhe nė kėtė mėnyrė nuk ėshtė lejuar copėtimi territorial i Bosnjė_Hercegovinės nga republika serbe, i Kroacisė nga republika serbe e Krainės dhe i Maqedonisė nga shqiptarėt.

3. Serbia, duke argumentuar Rezolutėn 1244 tė Kėshillit tė Sigurimit, tė mbėshtetet nė Aktin final tė KSBE-sė, i cili garanton mosndryshimin e kufijve tė jashtėm tė shteteve anėtare, me pėrjashtim nė rast tė dhėnies sė pėlqimit tė tyre. Gjithashtu, tė merren nė konsideratė: Konferenca Nėrkombėtare pėr RSFJ-nė e Hagės, e cila duke miratuar konkluzionet e Komisionit tė Arbitrazhit tė Badinterit, i njohu tė gjitha ish-republikat e RSFJ-sė brenda kufijve tė tyre tė AVNOJ-it.



4. Me qėllim tė sforcimit tė tapisė sė saj mbi Kosovėn, Serbia duhet tė marrė pėr bazė kėto traktate ndėrkombėtare: Traktatin e Londrės sė vitit 1913, sipas tė cilit kthimi i Kosovės nė sovranitetin e Serbisė ėshtė njohur ndėrkombėtarisht, Traktati i Paqes sė Versajės i vitit 1919, Traktati i Paqes sė Parisit i vitit 1947 nė tė cilat ėshtė sanksionuar dhe rikonfirmuar nė mėnyrė implicite e dreja e sovranitetit tė Serbisė, pėrkatėsisht e Jugosllavisė mbi Kosovėn.

5. Qė kushtetuta e re e Serbisė, pėrveē dispozitave tė mosjetėrsimit tė territorit tė saj, tė pėrmbajė dispozitėn e posaēme mbi ndalimin e dorėheqjes nga Kosova. Nė kėtė mėnyrė, pėr shtetin tonė tė pėrbashkėt (fjala ėshtė pėr Unionin Serbi+Mali i Zi), nuk do tė kėrkohej asgjė mė tepėr sesa atė qė kanė ish-republikat e RSFJ-sė dhe vendet e Evropės Lindore: integritetin e garantuar territorial dhe kufijtė e jashtėm, si dhe trajtimin e barabratė dhe tė pacėnuar tė dinjitetit nacional dhe shtetėror.



6. Sponsorėt perėndimorė tė separatizmit shqiptar, nuk do tė kenė guxim, qė ta mbėshtetin pavarėsinė e Kosovės pa pėlqimin e Serbisė. Nėse do tė vepronin ndryshe, atėherė do tė gjendeshin jashtė tė sė drejtės pozitive ndėrkombėtare, dhe do tė rrezikonin qė njė precedencė e dhunshme e tillė, t'iu kthehej vetė atyre si bumerang.»

De facto dhe «de jure» kėto janė tezat kryesore antishqiptare, janė tė papranueshme qoftė mbi bazėn e sė drejtės natyrore, historike, politike e kombėtare shqiptare, qoftė mbi atė juridike a politike ndėrkombėtare tė sė drejtės pozitive (sipas tė cilave Kosova me ēdo kusht, dhe pa kurrfarė kompromisi, duhet tė ngelė nė rezervatin e deritashėm kolonial serbomalazez) , qė pėrbėjnė thelbin e pėrmbajtjes sė strategjisė sė draftit politik tė palės serbomalazeze pėr tė hyrė nė dialog me palėn shqiptare tė Kosovės. Pikėrisht, duke marrė parasysh kėto recidiva dhe bagazh iracional tė historisė sė falsikuar tė Kosovės dhe tė shqiptarėve nga ana e politikės pushtuese kolonialiste e Serbisė dhe e Malit tė Zi, duhet tė mbėshtet pa asnjė rezervė dhe serlivizėm edhe deklarata e peshuar politike dhe kombėtare e kryetarit tė Lėvizjes Popullore tė Kosovės (LPK), Emrush Xhemailit, dhėnė masmediave shqiptare nė Prishtinė, mė 25 shtator 2003: « LPK-ja nuk do tė njohė asnjė rezultat tė bisedimeve Prishtinė-Beograd, para se bashkėsia ndėrkombėtare dhe Beogradi, tė mos e kenė njohur ndėrkombėtarisht pavarėsinė e Kosovės». (Kosovapress, 25.IX.2003). Nė esencė, mesazhi i kėsaj deklarate zyrtare tė LPK-sė, ėshtė tejet i qartė dhe apostrofues si pėr elitat e politikės shqiptare, ashtu edhe pėr mediatorėt dhe sponsorėt e bashkėsisė ndėrkombėtare tė dialogut serbo-shqiptar pėr Kosovėn qė pritet tė hapet solemnisht nė Vjenė, se organizimi i tij nuk do tė ketė ketė kurrfarė rėndėsie politike pėr «pajtimin historik» midis serbomalazezėve dhe shqiptarėve lidhur me statusin e Kosovės. Kėtė ZERO rezultat, e kanė parashikuar edhe disa ekspertė tė mirėnjohur amerikanė, e nė veēanti, siē theksuam mė sipėr, Ted G. Carpenter. Andaj, me tė drejtė shtrohet pyetja: pse tė nisė ky dialog midis Prishtinės dhe Beogradit, kur edhe politika e sotme « premtuese demokratike» e SMZ-sė ndaj Kosovės dhe shqiptarėve, shėrbehet me ndėrrimin e tė njėjtave teza dhe argumente tė vjetra raciste dhe kolonialiste nė dėm tė sė vėrtetės dhe tė sė drejtės historike dhe tė vetėvendosjes sė Kosovės. Nė favor tė kujt, dhe kush do tė pėrfitonte mė sė shumti nga dialogu serbo-shqiptar? – Dihet, rikolonizimi i Kosovės me «refugjatė tė rinj» serbomalazezė, dhe statu quo-ja e mosnjohjes sė subjektivitetit tė saj juridik ndėrkombėtar. Ja, ky do tė jetė rezultati pėrfundimtar i dialogut politik serbo-shqiptar i nisur nė Vjenė, dhe sipas tė gjitha gjasėve i pėrmbyllur politikisht dhe ndėrkombėtarisht me NJĖ ZERO TĖ MADHE nė Beograd dhe nė Prishtinė. Sigurisht se me kėtė rezultat negativ nė planin diplomatik paqėsor tė bashkėsisė ndėrkombėtare pėr «zgjidhjet e ēėshtjeve teknike» tė Kosovės, para tė gjithėve do tė jetė i rezignuar, Hari Holkeri, kryeadministratori i UNMIK-ut. Mirėpo, pėrgjegjėsinė kryesore pėr dėshtimin e dialogut tė theksuar, do ta mbajė politika shtetėrore e palės serbomalazeze, e cila nė vend se tė demokratizohet dhe tė pajtohet me realitetin dhe tė vėrtetėn historike se Kosova kurrėnjėherė nuk ka qenė pjesė e territorit etnik serbomalazez (vetėm plaēkė koloniale e politikės gjenocidale dhe pushtuese serbomalazeze), ajo sėrish po operon me ndėrrimin e tezave tė «kategorive» tė vjetra tė historisė shoviniste serbomadhe tė «Naēertanije» tė Ilia Garashaninit (1844), dhe tė periudhės bizantine tė «Serbisė» sė car Dushanit-mizorit, se «me tapi, Kosova ėshtė e Serbisė».

Pėr kėtė arsye, bashkėsia ndėerkombėtare, sė pari ėshtė dashur tė organizojė njė konferencė ndėrkombėtare pėr zgjidhjen e statusit pėrfundimtar tė Kosovės, e jo tė legjitimojė «dialog provincial» serbo-shqiptar kinse pėr «zgjidhje tė ēėshtjeve teknike». Kjo «metodikė» e zgjidhjes sė konfliktit ndėrkombėtar serbo-malazez, pėrjashton ēdo mundėsi reale, qė Kosova tė mėvetėsohet definitivisht nga sundimi i egėr kolonial serbomalazez.

Politika strategjike e politikės shqiptare, e Shteteve tė Bashkuara tė Amerikės, e OKB-sė, e Bashkimit Evropian(BE-sė) dhe e NATO-s, nė kėto ēaste, duhet tė jetė kompelementare, e bashkėrenduar dhe e orinetuar nė pėrshpejtimin e transferimit tė tė gjitha atributeve shtetėrore Kosovės, sepse kjo ėshtė e vetmja alternativė reale, e cila do tė garantonte tė drejtėn legjitime dhe legale tė njohjes sė subjektivitetit juridik ndėrkombėtar tė Kosovės.

 

---

Autori ėshtė bashkėpunėtor shkencor i «American Diplomacy», North Carolina, SHBA.