Bisedimet e para zyrtare midis Serbisė dhe Kosovės pritet tė fillojnė nė vjeshtė
 

Dialogu - hap dhe kusht i parė pėr integrim nė strukturat evropiane

 

Auron Dodi


Kėmbėngulja e administratės sė Organizatės sė Kombeve tė Bashkuara nė Kosovė (UNMIK) dhe e Bashkimit Evropian (BE) pėr ta filluar dialogun midis Beogradit dhe Prishtinės gjatė takimit tė BE nė Selanik kontriboi dukshėm pėr ta ēuar pėrpara kėtė ēėshtje tė komplikuar. Kosovarėt qenė tė ndėrgjegjshėm pėr forcėn simbolike tė ftesės sė parė pėr tė marrė pjesė nė njė takim tė nivelit tė lartė tė BE, edhe nėse nė kuadėr tė delegacionit tė UNMIK-ut. Ata u ndienė tė konfirmuar nė identitetin e tyre kosovar, si rrjedhojė nė njė pozicion mė tė fortė se sa nė samitin e fundit BE-Ballkan nė Zagreb, ku ata nuk figuronin nė listėn e tė ftuarve. Prandaj nuk tė ēudit fakti kur kryetari i parlamentit tė Kosovės, Nexhat Daci i kėshillon bashkėkombasit e tij tė mos e prishin tani me bashkėsinė ndėrkombėtare dhe tė fillojnė bisedime me Beogradin. „Ėshtė momenti mė i pėrshtatshėm dhe momenti mė i fundit pėr ta fituar pėr vete bashkėsinė ndėrkombėtare. Shqiptarėt duhet tė diskutojnė edhe me pėrfaq!
ėsues tė Serbisė dhe tė flasin me ta pėr cėshtje qė nuk prekin statusin", kėrkoi Daci nė Prishtinė.

Dhe qeveria kosovare iu fut punės dhe hartoi nė fillim tė qershorit njė platformė negociatash pėr "bisedime teknike", siē u tha, me Beogradin. Kjo ėshtė platforma e parė konkrete qė hartohet nė Prishtinė pėr bisedime me Beogradin, dhe njė platformė e cila i respekton formulimet e rezolutės 1244 tė Kėshillit tė Sigurimit (KS) tė OKB-sė pėr Kosovėn. Pėr shqiptarėt e Kosovės ky ėshtė njė hap i madh pėrpara, njė lloj thyerjeje tabuje, nė njė kohė qė pas luftės zyrtarėt e Prishtinės thanė se me Beogradin mund tė diskutohet vetėm pas zgjidhjes sė statusit tė Kosovės.

Qeveria e parė serbe e epokės pas Miloshevicit u duk qė nė krye e interesuar pėr tė pasur kontakte me Prishtinėn. Nė njė marrėveshje nė nėntor 2001, tė refuzuar nga shqiptarėt, shefi i atėhershėm i UNMIK-ut, Hans Hakkerupp dhe zv.kryeminstri serb, Nebojsha Ēoviē ranė dakord tė ngrenė edhe njė grup pune tė pėrbashkėt, ku edhe pėrfaqėsues tė Kosovės tė diskutonin ēėshtje tė bashkėjetesės me serbėt nė Kosovė. Por shqiptarėt e quajtėn kėtė grup jolegjitim e qė nuk respektonte institucionet e Kosovės prandaj nuk dėrguan kurrė pėrfaqėsues tė tyre aty.

Konture mė tė qarta politika serbe e pasluftės ndaj Kosovės mori megjithatė vetėm nė shkurt tė kėtij viti. Presidenti ndėrkohė i vrarė serb, Zoran Xhinxhiē kėrkoi nė njė letėr dėrguar Xhorxh Bushit, Toni Blerit dhe Vladimir Putinit sqarimin e statusit tė Kosovės nė njė konferencė ndėrkombėtare. Mė tej, nė letrėn e tij ai paralajmėroi qė nė rast se shqiptarėt e Kosovės do tė shpallnin pavarėsinė, Serbia do t'i vinte pikėpyetje marrėveshjes sė paqes sė Dejtonit tė vitit 1995. Me kėtė Zoran Xhinxhiēi reagoi edhe ndaj njė kėrkese tė 42 deputetėve tė parlamentit tė Kosovės, tė cilėt, tė revoltuar qė Kosova pėrmendej si pjesė e Serbisė nė kushtetutėn e Bashkėsisė sė re Serbi dhe Mali i Zi, kėrkuan nga parlamenti i Kosovės qė tė shpallte pavarėsinė. Nė korrik 2002 Xhinxhiēi qe pėrpjekur tė fillonte bisedime edhe me krahun "mė radikal" nė Kosovė, me ish-komandantėt e UCK-sė, Hashim Thaēi dhe Agim Ēeku, pėr tė sqaruar me ta fatin e serbėve tė zhdukur gjatė luftės.

Shefi i UNMIK-ut, Mihael Shtajner nė emėr tė shqiptarėve tė Kosovės u tregua menjėherė i gatshėm pėr bisedime, aq mė tepėr kur fillimi i dialogut Prishtinė- Beograd ishte njė nga standartet e vendosura prej tij dhe bashkėsisė ndėrkombėtare pėr Kosovėn. Por Shtajneri kėrkoi qė bisedimet tė pėrqėndrohen nė „ēėshtje konkrete“, si transporti e tregtia, furnizimi me energji dhe dokumentat e kadastrės.

Xhinxhiēi u pėrgjegj duke propozuar krijimin e dy njėsive federaliste, tė drejtuara pėrkatėsisht nga shqiptarėt dhe serbėt, tė cilat do tė mundėsonin edhe njė „transfer paqėsor dhe civil tė popullatave“. Shqiptarėt e Kosovės e refuzuan ashpėr kėtė propozim, duke gjetur kėshtu edhe njė argument pėr tė mos nisur bisedimet me Beogradin, ftesa prej tė cilit i kishte gjetur tė papėrgatitur.

Asnjė nga iniciativat e Xhinxhiēit nuk u realizuan, por propozimet e tij,  parė me sytė e sotėm, vunė nė lėvizje njė proces qė do tė hapte rrugėn pėr bisedime midis Beogradit dhe Prishtinės.

Rugova dhe Daci, por edhe Rexhepi dhe Thaēi nėnshkruan nė fund tė shkurtit nė Prishtinė njė deklaratė nė tė cilėn tregojnė gatishmėrinė e tyre pėr bisedime me tė gjithė fqinjėt, edhe me Serbinė. Hashim Thaci madje shkoi edhe mė larg dhe kėrkoi njė moratorium nė diskutimin e statusit tė Kosovės, pėr tė krijuar mundėsinė e diskutimit tė problemeve tė tjera konkrete.

Vrasja e Zoran Xhinxhiēit e largoi pėrkohėsisht vėmendjen nga ēėshtja e bisedimeve. Qėndrimi i parė i qeverisė sė kryeministrit tė ri Zoran Zhivkoviē pėr Kosovėn ishte kėrkesa drejtuar UNMIK-ut pėr tė ndaluar transferimin e kompetencave nga organet e UNMIK-ut nė institucionet kosovare. Kjo kėrkesė mori pėrgjigje negative.

Afrimi i samitit tė Selanikut e solli ēėshtjen e bisedimeve sėrish mbi tryezė. Havier Solana nguli kėmbė veēanėrisht gjatė vizitave tė tij javėt e fundit nė Beograd dhe Prishtinė qė bisedimet tė fillojnė.  Kryeministri i ri i Serbisė, Zoran Zhivkoviē formuloi nė njė intervistė pėr Deutsche Welle-n pozicionin e ri tė qeverisė serbe pėr dialogun“: "Unė do ta respektoj mendimin e bashkėsisė ndėrkombėtare se nuk ka ardhur ende koha pėr tė sqaruar ēėshtjen e statusit, por pėr ngritjen e standardeve, pra para sė gjithash pėr pėrmirėsimin e sigurisė sė njerėzve qė jetojnė atje dhe qė duan tė kthehen."

Nė Prishtinė ky qėndrim pėrkthehet si njė sinjal i mundshėm pėr ndryshim tė  qėndrimit tė deritashėm tė Beogradit ndaj Kosovės. Kėshilltari politik i kryetarit tė parlamentit tė Kosovės, Nexhat Daci, Ramush Tahiri i tha Deutsche Welles: "Ka njė klimė tė pėrshtatshme pėr bisedime,ka edhe njė ndryshim mentaliteti tė Serbisė ndaj Kosovė, pasi tani pranohet prej tyre realiteti i institucioneve ne Kosovė"

Se cilat do tė jenė pikėrėndesat nė axhendat e bisedimeve tė ardhshme, pėr kėtė Beogradi dhe Prishtina ende nuk kanė rėnė dakord. Shqiptarėt e Kosovės ngulin kėmbė pėr njė dialog pėr "ēėshtje teknike", pra pėr tema si dokumentat e identifikimit, njohja e targave tė automjeteve,
pensionet etj. Kryeministri i Kosovės ka thėnė se pala shqiptare do tė diskutojė me Beogradin edhe ēėshtjen e reparacioneve tė luftės.  Ndėrsa Beogradi kėrkon njė fokusim nė ēėshtje tė sigurisė, si garancinė pėr lėvizje tė lirė tė serbėve nė Kosovė, sqarimin e fatit tė tė humburve dhe decentralizimin e Kosovės. Nė Prishtinė megjithatė janė tė ndėrgjegjshėm se vetė vendimi qė me Beogradin tė bisedohet ka natyrė politike. Dhe se do tė jetė e pashmangshme qė bisedimet e nisura tė shkėputen nė fund nga problematika e gjerė e zgjidhjes sė statusit tė Kosovės.


Largimi i bisedimeve Prishtinė-Beograd nga samiti i Selanikut e largoi edhe mundėsinė qė problematika e Kosovės tė ndikonte direkt nė Selanik nė diskutimet pėr integrim tė Serbisė dhe Malit tė Zi nė BE. Pra e spostoi rizyrtarizimin e karakterit ndėrkombėtar tė ēėshtjes sė Kosovės nė njė samit si i Selanikut. Mbetet tė shihet se si do tė zhvillohet pas Selanikut dialogu i projektuar. Pala serbe pėrfytyron Brukselin si vend tė parė takimi dhe kosovarėt duan t'i shohin nė vjeshtė tė nėnshkruara marrėveshjet e para. Sidoqoftė, strategjia e BE pėr t'i sjellė pranė kundėrshtarėt e dikurshėm pėrmes hapave tė vegjėl nė integrimin e tyre nė strukturat evropiane po jep shenja se mund tė dalė me sukses.