Qendra për informim Lajmet.com

Integrimi dhe historia e Europës

Nga Franko Egro *

“Paqja është vendpushimi më i afërt dhe më i përkohshëm midis luftërave“ ishte shprehja që dëgjohej rëndom në Europën e pasluftës së fundit botërore. Kjo psikologji pasigurie nuk mund të mos shkaktonte drithërima tek politikanët e kohës që kishin parë dhe përjetuar aq shumë. Ky ishte edhe shkaku kryesor që integrimi i kontinentit filloi menjëherë. Ajo shihej si e vetmja alternativë për konsolidimin e paqes. Në vitin 1945, vetëm tre qytete me mbi 50 mijë banorë, Erfurti dhe Vaimari në Gjermaninë Lindore dhe Praga në Çekosllovaki mundën t’i shpëtojnë rrafshimit total. Të gjitha qendrat e tjera kudo në kontinent nga Moska, në Roterdam dhe deri në jug në Greqi u shndërruan në gërrmadha të frikshme. Në rigjallërimin e kontinentit, që jetonte orën zero, përcaktues dhe shpëtues ishte plani amerikan i ndihmës. Ideatori i tij, ministri i Jashtëm Xhon Katlet Marshall, vuri si kusht që fondet të shpërndaheshin nga vetë shtetet në bashkëpunim me njeri - tjetrin. Të ndodhur përpara një realiteti të tillë, pavarësisht prej mërive, komplekseve dhe kujtimeve ende të freskëta nga kasaphana e luftës, liderët europianë nuk kishin alternativë. Për këtë arsye ata themeluan organizatën e parë paneuropiane të njohur me inicialet OEEC ( Organisation for European Economic Cooperation, Organizata për Bashkëpunimin Ekonomik Europian, e cila më vonë u shndërrrua në OECD ). Administrimi i përbashkët i asistencës amerikane krijoi kështu një përvojë unikale bashkëpunimi ndërshtetëror të panjohur më parë. Për të gjitha vendet e kontinentit, tashmë nuk kishte asnjë dyshim se Gjermania nuk duhej lejuar më të shndërrohej më në kërcënim për paqen dhe sovranitetin e popujve. Por, edhe pse dy traktate të menjëhershme, ai i Dankërkut dhe Brukselit, krijuan klauzola të pafund që e pengonin qysh në embrion ringjallërimin e nazizmit apo të militarizmit gjerman u pa se nuk ishin të mjaftueshëm. Shprehja e preferuar e Adolf Hitlerit se : “ E vetmja paqe e mirë është paqja e vendosur nga shpata e fitimtare e një kombi dhe e një race superiore” kumbonte ende kërcënueshëm. Dy luftëra botërore të zhvilluara në më pak se 30 vjet me protagoniste këtë vend ishin mëse të mjaftueshme për të bindur edhe skeptikët më të përbetuar. Fuqia e shtetit më të madh të Europës duhej kanalizuar në një drejtim të tillë që t’i shërbente objektivave demokratike perëndimore. Idetë dhe planet që hartoheshin ishin të pafund, por gjeniu që i bashkoi dhe i shkriu në një të dyja këto koncepte madhore ishtë ai që njihet dhe pranohet si babai i Europës së Bashkuar: ish -ministri i Jashtëm i Francës, Robert Shuman. Në maj të 1950 ai propozoi krijimin e një instituti mbishtetëror europian, i cili do të koordinonte prodhimin e qymyrit dhe çelikut. Mesazhi ishte i qartë. Do të vendoseshin nën kontroll elementët bazë të industrisë së rëndë, ose thënë ndryshe asaj të luftës. Por, iniciativa e Shumanit, sa sfiduese, aq edhe vizionare, përmbante në vetvete edhe një sërë elementesh ambiciozë të një aspirate akoma më të madhe: “ krijimin e një federate europiane, e cila do të garantonte ruajtjen e vlerave demokratike dhe të paqes”. Gjashtë vende: Franca, Gjermania, Italia, Belgjika, Holanda dhe Luksemburgu iu përgjigjën pozitivisht Deklaratës së Shumanit dhe në 1951 nënshkruan Traktatin e Parisit duke themeluar kështu Komunitetin Europian të Qymyrit dhe Çelikut. Inicialet e tij EC ( apo, KE në shqip ) u shndërruan shpejt në simbole të Europës moderne. Një hap tjetër madhor ishte nënshkrimi i Traktatit të Komunitetit Europian të Mbrojtjes. I firmosur në 1952 ai synonte unifikimin gradual të aftësive mbrojtëse të komunitetit. Por, shpejt u pa se po shkohej larg dhe mbi të gjitha me ritme marramendëse. Befasia më e madhe kishte të bënte me faktin se vetë Franca, e cila ndonëse ishte protagoniste e proceseve integruese, nuk e ratifikoi atë. U provua pra, se duheshin hedhur hapa më të vegjël, më të matur dhe në drejtime më pak të ndjeshme për sovranitetin territorial. Pikërisht për keto arsye, përpjekjet për integrim u përqëndruan në ekonomi. Në 25 mars 1957, gjashtë anëtarë të KE nënshkruan Traktatin e Romës duke krijuar Komunitetin Ekonomik Europian. Qellimi i tij ishte ligjërimi i lëvizjes së lirë të njerëzve dhe mallrave, elemente ambicioze dhe të guximshëm për njehsimin e ekonomive të vendeve “lokomotiva” të unifikimit të kontinentit. Ishin sukseset e dukshme “të bërthamës së gjashtës” që e inkurajuan Britaninë e Madhe, Irlandën dhe Danimarkën t’i bashkohen atij në vitin 1973. Greqia ishte vendi i dhjetë. Por, edhe pse marrëveshja e anëtarësimit me KE u nënshkrua në 1961, ajo u pezullua për shkak të diktaturës shtatëvjeçare. Athina riaplikoi për t’u pranuar si anëtare me të drejta ta plota në 1 janar 1981. Pra, procesi i zgjerimit ishte i pandalshëm. Në 1986 Komuniteti mirëpriti edhe dy shtete të reja: Spanjën dhe Portugalinë duke e rritur në 12 numrin e anëtarëve. Pavarësisht prej zgjerimit, kjo periudhë hyri në histori si epoka euroskeptike. Për shkak të krizës ekonomike, vendet anëtare zhvilluan mes tyre bisedime me tone të ashpra, përsa i përket kontributeve që duhet të derdhnin në arkat e përbashkëta. Por, megjithatë ky skepticizëm shumë shpejt ia la vendin një vale të re optimizmi. Në 1985, presidenti i Komisionit Europian francezi Zhak Delor parashtroi një plan pune dhe 1 janarin 1993 si datën e krijimit të tregut të përbashkët. Një perspektivë e tillë krijoi nevojën e unifikimit ekonomik dhe monetar. Por, siç ndodh rëndom, jo gjithçka zhvillohej sipas parashikimeve. Nuk duhet harruar se gjatë dekadës së fundit së shekullit të kaluar ndodhën edhe disa prej ndryshimeve më të mëdha të shekullit: blloku socialist u shpërbë, Rusia humbi rolin e saj si superfuqi dhe Traktati i Varshavës pushoi së ekzistuari. Ato të gjitha shtruan nevojën e revizionimit të të gjitha traktateve për t’iu adoptuar realitetit të ri botëror. Traktati i Mahstrihtit ( apo siç njihet në gjuhën teknike Traktati i Bashkimit Europian ) i nënshkruar në 10 dhjetor 1991, shënoi një moment të veçantë në rrugën e integrimit europian. 12 vendet anëtare nënshkruan një plan ambicioz, i cili do të çonte drejt bashkimit monetar dhe njehsimit të monedhës. Paralelisht me të filluan edhe përpjekjet për krijimin e një politike të përbashkët të jashtme dhe të sigurisë. Qëllimi ishte i qartë: forcimi i influencës së organizmit të ri në arenën ndërkombëtare. Traktati i Amsterdamit i 1997-s pasoi dhe plotësoi atë të Mahstrihtit duke i rishqyrtuar dhe forcuar politikat e Unionit në fusha si punësimi dhe politika e jashtme. Pas anëtarësimit të Austrisë, Finlandës dhe Suedisë në 1995, BE numëronte 15 anëtarë. Në 1999, Bashkimi Monetar dhe Ekonomik u bë realitet me pjesëmarrjen e 11 shteteve anëtare. Një vit më vonë, këtij grupi ju bashkua edhe Greqia. Në 1 janar të 2002, u ndërmor një hap i jashtëzakonshëm dhe për vite me radhë i pabesueshëm. 12 shtete i tërhoqën monedhat e tyre duke hedhur në qarkullim monedhën e vetme, euron. Por, BE do të ballafaqohej shpejt me një tjetër sfidë. Restaurimi i demokracive në Europën Qendrore dhe Lindore bëri që ato të synojnë anëtarësimin. Zgjerimi i radhëve përbën një nga parimet bazë të filozofisë së ekzistencës së tij. Ajo i shërben eliminimit të përçarjeve dhe antagonizmave që pasuan periudhën e Luftës së Dytë Botërore dhe Luftën e Ftohtë. Por, një gjë e tillë nuk do të ishte e lehtë, pasi vetë BE duhet të reformohet radikalisht. Një organizëm i krijuar për vetëm gjashtë anëtarë nuk mund të funksionojë si duhet për dy, apo trefishin e vet. Reformat aq të nevojshme në këtë drejtim u miratuan në Traktatin e Nicës të vitit 2000. Vetëm dy vjet më vonë në dhjetor të 2002, Këshilli i Europës në samitin e tij të fundit vendosi që dhjetë vende të reja: Çekia, Qiproja, Estonia, Hungaria, Lituania, Letonia, Malta, Polonia, Sllovakia dhe Sllovenia të anëtarësohen në 1 maj 2004. Cila do të jetë sfida e ardhshme?