|
Nė Maqedoni shkilen liritė dhe tė drejtat e qytetarėve |
|
Ēka tregoi raporti vjetor i Avokatit tė Popullit Shkeljet mė tė mėdha tė lirive dhe tė drejtave tė njeriut janė vėrejtur nga ana e gjykatave dhe nga ana e policisė, thotė zėvendėsja e ombdusmanit, Suzana Saliu Fami BAJRAMI "Edhe ky vit, si edhe tė tjerėt, do tė jetė i vulosur si vit nė tė cilin, nė plan tė pėrgjithshėm, nė sigurimin, respektimin dhe mbrojtjen e tė drejtave tė njeriut nuk janė bėrė ndryshime me rėndėsi pozitive. Shkeljet e shpeshta tė lirive dhe tė drejtave themelore tė njeriut nuk lėnė hapėsirė pėr kėnaqje dhe festimin e ekzistimit tė pesėvjetorit tė kėtij institucioni", thuhet nė raportin vjetor tė Avokatit tė Popullit. Duke marrė parasysh se mbrojtja e lirive dhe tė drejtave tė njeriut, veēanėrisht e drejta pėr jetė, liria e lėvizjes, shprehja e lirė e tė menduarit dhe mbrojtja private e jetės familjare bien nė kompetenca tė Ministrisė sė Punėve tė Brendshme (MPB), veprimet tė cilat i marrin pėrgjegjėsit dhe personat zyrtarė, veēanėrisht nė komunikimin e pėrditshėm me qytetarėt, ēdoherė ka qenė lėndė e njė monitoringu tė veēantė nga ana e Avokatit tė Popullit. "Kėtė vit, nė krahasim me vitet tjera, ėshtė evidencuar rritje e numrit tė tė dhėnave sa i pėrket mėnyrės dhe akteve tė shėnuara nga ana e personave zyrtarė dhe pėrgjegjės nė Ministrinė e Punėve tė Brendshme, kjo nė 20 pėr qind". Nė qoftė se analizohen tė dhėnat sipas organeve, mė saktėsisht se cili nga organet nuk i ka repsektuar, apo cili me jopėrgjegjėsi ėshtė sjellė ndaj Avokatit tė Popullit, do tė shihet se sjellje jokorrekte ndaj intervenimeve ka pasur Ministria e Financave, pastaj ajo e Transportit dhe Lidhjeve, pasojnė Ministria e Punės dhe Politikės Sociale, ndėrmarrjet publike, si edhe Ministria e Punėve tė Brendshme, Ministria e Pushtetit Lokal dhe Ministria e Arsimit. Pėr pėrmirėsimin e kėtyre situatave nė pajtueshmėri me ligjin mė shumė kontakte telefonike, me shkrim dhe gojarisht, reagime dhe respektimin e interevenimeve deri te organet dhe organizatat mė tė larta kompetente janė pėrgatitur rreth 52 informacione, dhe ate 12 informacione janė dėrguar deri tek udhėheqės tė organeve dhe organizatave mė tė larta, 18 deri te ministrat, 12 deri te Qeveria, 1 deri te Kuvendi, ndėrsa pėr 5 raste nėpėrmjet mjeteve tė informimit ėshtė informuar edhe opinioni. Policia e para shkel tė drejtat e njeriut Pjesa mė e madhe e tė dhėnave edhe kėtė vit i ėshtė dedikuar kapėrcimit tė kompetencave zyrtare nga pjesėtarė tė Ministrisė sė Punėve tė Brendshme (MPB), veēanėrisht gjatė privimit dhe mbajtjes sė qytetarėve nė hapėsirat e policisė, thuhet nė raportin e Avokatit tė Popullit. Pastaj pasojnė tė dhėnat e qytetarėve tė cilėt jetojnė nė Maqedoni me status tė parregulluar si shtetas nė RM, ndėrsa tė pakėt janė ata qė i dedikohen shkeljes sė veprimeve tė cilat i zbaton MPB- ja gjatė marrjes sė lėndės pėr tė cilat paramendohet se janė lėndė e veprės penale apo thyerjes, shkeljes sė procedurave gjatė nxjerrjes sė dokumentacioneve personale, mosveprim ndaj fletėparaqitjeve penale tė paraqitura nga qytetarėt, si edhe gjykime pėr dėmshpėrblim tė disa shtėpive, tė kryera nga pjesėtarė tė forcave tė sigurimit gjatė kohės sė konfliktit dhe gjatė marrjes sė aksioneve pėr kapjen e ekzekutorėve tė veprave penale. Duke u nisur nga vlerėsimet e Avokatit tė Popullit, shpeshherė po edhe kur iu ėshtė mundėsuar ajo, ata kanė kryer mbikėqyrje direkte nė shkrimet e shėrbimeve tė MPB-sė, veēanėrisht kur konkluza i ėshtė dedikuar sektorit pėr punė administrative. "Nga njerėzit pėrgjegjės ėshtė shprehur gatishmėria pėr bashkėpunim, porse brengos niveli i bashkėpunimit tė personave kompetentė kur punohej me konkluza tė cilat iu dedikoheshin shėrbimeve pėr siguri publike", thotė Suzana Saliu. Zatėn, nė procedurė Avokati i Popullit ka hasur nė rezistencė tė ndryshme, si mbulimi i identitetit tė personit i cili ėshtė lajmėruar se i ka kaluar zotimet zyrtare, ndalimin e mbikėqyrjes nė shkrimet dhe kontestimi i sė drejtės pėr mbikėqyrje nė ato shkrime, thirrje se nuk kanė zotime tek disa eprorė qė ta lejojnė mbikėqyrjen apo se ajo ėshtė sekrete, po edhe deri te kontestimi se Avokati i Popullit nuk ėshtė kompetent qė t'i mbrojė personat tė cilėt janė qytetarė tė Republikės sė Maqedonisė. "Mė rėndė ishte komunikimi me Sektorin pėr emigrantėt, pėr shkak se shumė shkresa tė dėrguara me shkrim dhe gojarisht pėr zgjidhjen e kėtyre problemeve mbeten tė parealizuar", thotė zėvendėsja e Avokatit tė Popullit. Kur janė nė pyetje hapat e ngutshėm dhe zotimet e shkelura nga policia me qytetarė me tė cilėt ėshtė kryer bisedė, mundej tė shihej se personat zyrtar nė polici ende pėrdorin mjete dhe metoda jolegale, si : rrahje, sharje, lidhje nėpėr radiatorė, sulme me mjete nė kokė dhe tjera, pėr tė fituar deklarata nga njerėzit e ndaluar, ndėrsa ate ata jo rrallė e bėjnė pa shkas dhe pa arsye. "Pėr sjelljen e kėtillė, thotė zonja Saliu, dėshmojnė edhe rastet e plasuara nėpėr media, ndėrsa pėr dy raste tė kėtilla Avokati i Popullit ka lėshuar kėrkesė pėr ngritjen e procedurės penale kundėr dy personave zyrtarė pėr vepėr penale 'torturė'". Veēanėrisht nė procedurėn policore edhe kėtė vit, sipas zyrės sė Avokatit tė Popullit, ka qenė joligjore dhe jo njėjtė sjellja e tyre ka rezultuar me lėndime tė rėnda tė tė drejtave tė qytetarėve. "Ishte prezent edhe metoda e urrejtjes dhe sjellja jonjerėzore nė bashkėpunimin e policisė me qytetarėt dhe me tė punėsuarit nė shėrbimet e tjera nė ministri, nė tė cilėn Avokati i Popullit nė disa raste vetvetiu ėshtė bindur". Sa i pėrket punės sė Sektorit administrativ, si edhe nė vite tjera nėnvizimet e shumta sipas raportit i dedikoheshin procedurės pėr status tė shtetasve nė Maqedoni. Problem tė veēantė ka paraqitur raporti i procedurės sė zgjatur, e cila disa herė zgjat dy, tri dhe mė shumė vjet pėr marrjen e njė mendimi nga sektori pėr siguri dhe zbulim. "Orvatjet tona pėr t'u shpjeguar kjo procedurė edhe kėtė vit ngelėn tė pasuksesshme", thuhet nė raportin e Avokatit tė Popullit. Megjithėse, thonė nga ky institucion, procedura e filluar pėr ndėrrimin e kėtij ligji i cili zgjat shumė vite do tė realizohet, Avokati i Popullit, dhe zėvendėsja mendojnė se "do tė zgjidhen problemet e qytetarėve, nga tė cilėt shumica prej tyre janė tė pėrkatėsisė etnike shqiptare, dhe tė cilėt ende nuk kanė pėrfituar statusin si shtetas tė Republikės sė Maqedonisė". Status i parregulluar edhe kėtė vit ngeli problemi rreth pranimit tė akteve juridike tė dhėna nga ana e UNMIK-ut nga Kosova, me ēka me mospranimin e kėtyre akteve nuk ishin nė mundėsi qė t'i rregullojnė ēėshtjet e tyre statusore, veēanėrisht statusin e kurorės. Avokati i Popullit mendon qė RM duhet tė merr masa dhe aktivitete qė tė kalohet edhe ky problem. Pėr Avokatin e Popullit brengos edhe rasti i shkarkimit tė drejtoreshės sė Qendrės sė fėmijėve pa prindėr nė Manastir, e cila u shkarkua nga funksioni pėr shkak tė pėrkatėsisė nacionale dhe vetėm se ka qenė shqiptare. "Pėr shkak tė seriozitetit tė aktit, Avokati i Popullit kėrkon nga Ministria e Punės dhe Politikės Sociale qė tė jetė e informuar pėr shkaqet pėr tė cilat drejtoresha ėshtė shkarkuar". Nė takim me ministrin, qė ky ekip e ka realizuar, ėshtė thėnė se nuk bėhet fjalė pėr diskriminim, porse e njėjta ka qenė e shkarkuar pėr shkak se nuk i ka plotėsuar nevojat e kryerjes sė atij funksioni dhe bartėsja e saj ėshtė caktuar nė vendin e saj tė punės. Procedura ende ėshtė nė rrjedhė. Edhe problemi i tė kidnapuarve maqedonas dhe shqiptarė ende ėshtė enigmė e pasqaruar, gjė nė tė cilėn Ministria e Punėve tė Brendshme deri kėto ditė nuk dha kurrfarė informacioni, edhe pse kjo edhe nė Kuvendin e Maqedonisė ishte temė e shpeshtė diskutimi, ndėrsa nė prezencė tė faktorėve relevantė nė Republikė dhe jashtė, ėshtė debatuar edhe nė komisionet kompetente nė Kuvend. Sa u pėrket personave tė shpėrngulur, tė cilėt duhet tė kthehen nė vendet e tyre, mund tė vlerėsohet se edhe kėtė vit kjo Ministri ka nuk arritur qė nė tėrėsi t'i kryejė detyrat pėr tė cilėn ėshtė komptente nė pajtim me ligjin. Ankesa edhe pėr procedurat gjyqėsore Fakti qė njė numėr i madh apo 311 tė regjistruar nė zyrėn e Avokatit tė Popullit i dedikohet pikėrisht kėsaj dege, dhe ajo qė 95 nga ata qytetarė ankohen nga procedurat gjyqėsore, ishte bazė qė Avokati i Popullit vėmendje t'u kushotjė edhe kėtyre momenteve duke respektuar pavarėsinė e gjykatave. Nga kėtu Avokati i Popullit mendon se veprimet e gjykatave duhet tė kuptohen si qėllimmira, e jo tė bien nė rezistencė tė panevojshme tek gjykatat kompetente tė cilat pėr fat tė keq kanė qenė tė pėrkrahura nga Gjykata Supreme e Republikės sė Maqedonisė. Kontrollimet e shkaqeve janė kryer direkt edhe nėpėrmjet Ministrisė sė Drejtėsisė, dhe edhe pse veprimi i kėtillė ishte i pranuar nga ana e gjyqeve. Shtrohet pyetja se pėrse diēka qė mund tė funksionojė drejtpėrdrejt tė bėhet nė mėnyrė indirekte? Me kėtė mėnyrė procedura zgjatet edhe para Avokatit tė Popullit, me ēka qytetarėt pėrjetojnė edhe njė pikėllim dhe e "humbin besimin edhe nė kėtė institucion tė cilėt punojnė pėr zgjidhjen e kėtij problemi". Avokati i Popullit u gjet edhe para disa problemeve tė panevojshme. Zatėn, nga disa gjykatės nga dy gjykatat themelore nė Shkup, u abrogua kėrkesa e Avokatit tė Popullit qė tė vizitojė dhe tė bisedojė me njerėz tė burgosur ku edhe nė media plasuan raste pėr shkelje tė lirive dhe tė drejtave qytetare nė kohėn para procedurės penale dhe nė kohėn e vuajtjes sė dėnimit me burg. Pėr tė qenė absurdi mė i madh, thuhet nė raportin e Avokatit tė Popullit, kėrkesa e njėjtė ka qenė e plotėsuar nga ana e njė gazetari, anėtar i Shoqatės sė Gazetarėve tė Maqedonisė, qė sipas tyre ėshtė nė rregull, porse ata publikisht e parashtojnė pyetjen pse ajo e drejtė i kontestohet Avokatit tė Popullit, qė ėshtė pėrfaqėsues gjeneral i qytetarėve kur janė nė pyetje shkeljet dhe liritė e tė drejtave tė njeriut. Kėtė vit Avokati i Popullit me interes tė veēantė i ka ndjekur gjendjet me respektimin e tė drejtave tė tė burgosurve dhe personave tė cilėt vuajnė dėnim me burg nė objektet e tilla. Interes tė veēantė u ėshtė kushtuar kushteve pėr strehim, kushteve higjienike, ushqimit, sigurimit tė veshmbathjes, angazhimit nė punė, aktiviteteve sportive, mbrojtjes shėndetėsore e tė tjera. Avokati i Popullit ka hetuar se nė objektin "Idrizovė" ėshtė bėrė pėrparim pozitiv nė kuptim tė pėrmirėsimit tė gjendjes me strehimin dhe vendosjen e personave tė akuzuar. Megjithatė, thonė ata, "ende mungon sistem i organizuar i cili do tė ishte nė funksion tė risocializimit tė suksesshėm tė personave tė dėnuar". Pengesa e kėtillė e funksionit tė Avokatit tė Popullit megjithatė i shkurton tė drejtėn njeriut tė paraburgosur qė tė pėrfitojė mbrojtje nga Avokati i Popullit, ndėrsa ngelja e mjeteve ndaj atyre tė cilėt i shkelin tė drejtat dhe liritė e njeriut do tė thotė vetėm nxitje e saj.
|