|
|
|
Akademia maqedonase njėetnike
Nga Nazim Rashidi nė Shkup Midis forumeve mė tė larta intelektuale maqedonase dhe shqiptare nė Maqedoni ka filluar njė debat qė shkenca dhe arti nė vendin shumėetnik tė mos mbeten monopol i njė nacionaliteti, atij maqedonas. Akademia Maqedonase e Shkencave dhe Arteve (AMSHA) ka hedhur poshtė deklarimet e Forumit tė Intelingjencias Shqiptare (FISH) se ky institucion ėshtė njėnacional. Akademiku maqedonas Bllazhe Ristevski thotė se nuk ėshtė e vėrtetė qė akademia maqedonase nuk ėshtė e hapur. Ai thotė se shkaku pse intelektualėt shqiptarė nuk janė tė pėrfshirė nė kėtė institucion duhet tė shihet edhe tek, siē u shpreh ai, "bojkotimi i intelektualėve shqiptarė ndaj Akademisė Maqedonase tė Shkencave dhe Arteve". Ndėrkohė profesori Ferid Muhiē, qė ėshtė me origjinė boshnjake, thotė se anėtarėt e akademisė nuk duhet tė zgjidhen as nga ndonjė grup qė mund tė ketė monopolin, por as bazuar nė proporcione demografike. 'Akademi njėnacionale' FISH-i thotė se prej 50 vjetėsh sa ekziston AMSHA-ja, nė kėtė institucion nuk ka shqiptarė. Gjithashtu nė kėtė akademi, thotė Forumi, nuk ka asnjė projekt shkencor qė trajton vlerat e grupeve etnike, ndėrkohė qė Maqedonia ėshtė njė shtet shumėetnik. Anėtarėt e forumit shqiptar thonė se, nėse akademia maqedonase vazhdon tė mbesė njėnacionale, intelektualėt shqiptarė do tė themelojnė njė institucion tė ngjashėm. "Nėse shqiptarėt edhe mė tej nuk do ta shohin veten nė Akademi, ku trajtohen ēėshtje shkencore dhe tė artit, do tė ishte shumė e arsyeshme qė vlerat kreative shkencore t'i kenė nė njė institucion pėrkatės ku do tė drejtojnė shqiptarėt," thotė Nazmi Maliqi, kryetar i FISH-it. 'Bojkot i shqiptarėve' Akademiku Ristevski thotė se akademia ēdo vit shpall konkurs pėr anėtarė tė rinj. Ai thotė se nė konkursin e fundit asnjė intelektual shqiptar nuk ka konkuruar. "Nė njė anė ka njė lloj bojkotimi ndaj Akademisė maqedonase, ndėrkohė nga anėn tjetėr bėhen vėrejtje se Akademia nuk shpreh gatishmėri pėr tė pranuar shqiptarė," thotė zoti Ristevski. "Mbase faji ėshtė nė anėn tjetėr." Zoti Ristevski thotė se pėr tė qėnė anėtar i akademisė duhet tė plotėsohen edhe kritere tė caktuara. Sipas tij, akademik nuk mund tė bėhesh pa patur njė veprimtari shkencore e cila duhet tė vlerėsohet nga institucioni. Zoti Maliqi i FISH-it pajtohet nė parim me kėtė qėndrim, por thotė se puna shkencore e shqiptarėve duhet tė respektohet. "Ne insistojmė qė tė respektohen vlerat dhe krijuesit shqiptarė. Ajo qė ėshtė shkencore, ajo qė ėshtė hulumtuese tė respektohet," thotė zoti Maliqi. Duhen reforma Profesori i njohur i filozofisė, Ferid Muhiē, thotė se ėshtė evident fakti qė AMSHA-ja ėshtė njė institucion i mbyllur dhe kėrkon kryerjen e reformave. Ai thekson se kriteri bazė duhet tė jenė arritjet shkencore dhe artistike tė individėve. "Njė akademi nacionale ėshtė e pakuptimtė, ... njė Akademi e shkencave dhe arteve ka pėrkatėsi shtetėrore, ku anėtarėt e saj pėrcaktohen sipas rezultateve," thotė zoti Muhiē. "Anėtarėt e saj nuk mund tė zgjidhen as sipas kritereve qė mund tė caktojnė disa anėtarė qė mund tė kenė monopol, por as sipas ndonjė proporcioni demografik," thotė ai. "Kėto janė plotėsisht tė palogjikshme." Intelektualėt shqiptarė, qė e ndjejnė veten tė pėrjashtuar, thonė gjithashtu se edhe emri i Akademisė duhet tė ndryshojė nga "Akademi Maqedonase..." nė "Akademi e Shkencave dhe Arteve tė Maqedonisė". Por zoti Ristevski thotė se Akademia maqedonase ėshtė njė institucion shtetėror. "Kur flitet pėr Akademinė bėhet fjalė pėr njė institucion shtetėror dhe jo njė institucion nacional tė maqedonasve," thotė ai. Nga tė dy subjektet intelektuale pranohet se kontaktet mes njėra-tjetrės janė tė pakta. Deklarata e Forumit shqiptar mbase nuk do tė zgjidhė kėrkesat e tyre, por pranohet se tashmė ka filluar debati i "shumėetnizimit" edhe nė AMSHA. (BBC - Nazim Rashidi)
|
Debat
nė Maqedoni lidhur me Akademinė e shkencave