Qendra për informim Lajmet.com

Pse pavarësia nuk u shpall në Shkup

NË 90 VJETORIN E PAVARSISE SE SHQIPERISE- DITËS SE FLAMURIT

Sic dihet kryengritja e përgjithshme antiosmanë kulminoi më 12 gusht kur mbi 30-mijë kryengritës të udhëhequr nga prijësit e tyre çliruan Shkupin, kryeqytet i Vilajetit të Kosovës. Ishtë kjo hera tretë radhazi që mbrenda një shekulli kryengritësit shqipëtarë po e çlironin Shkupin. Kryengritsit menjëherë vendosën rendin e qetësinë dhe morën masa të nëvjshme për t’ia prerë rrugën anarkisë ,si dhe u bënë zot të situatës.

Përfaqesit diplomatik në këtë qytët u mahnitën me disciplinën dhe rendin që vunë shqipëtarët në Shkup, e cila sipas tyre ishtë për admirim. Ndërsa gazeta “Liri e Shqiperisë“ me të drejtë konstatontë se hyrja e kryengritësve në Shkup u bë me mend dhe me një taktikë që e mahniti botën e qytëtruar, por ata bënë një gabim, sikurse këtu edhe kudo që hynë, duheshtë të kishin marrë gjithë fuqinë në duart e tyre dhe “të ngrenin qeverinë e hëpër-hëshme”,sepse sipas saj nuk mjaftontë vetëm të hysh në një qytët, të lirosh të burgosurit dhe “hyqmetin t’ua lësh sundimtarëve të parë“.Moskrijimi i administratës në Shkupin e çliruar nga ana e kryengritësve, paraqiste një ndër elementët kryesore për mos jetësimin e kapitalit të kryengritësve për shpalljen e pavarsisë në Shkup.
Qeveria xhonturke u gjet në rrugë pa krye dhe s’pati shtëgdalje tjetër pos t’i njohtontë shqipëtarët se ishtë e gatshme t’i pranontë kërkesat e paraqitura dhe propozoj përtritjen e bisedimeve me 18 gusht. Ajo pranoi 12 nga 14 pikat e parashtruara. Udhëheqja e kryengritjes e pranoi marrëveshjen dhe deklaroi pushimin e kryengritjes. Pas kësaj forcat kryengritëse shqiptare me 20 gusht 1912 braktisën Shkupin. Drejtuesi i kryengritjes së përgjithëshme H.Prishtina i njohtoi prijësit e Levizjes në Shqipërinë e Mesme dhe Jugore se kërkesat e pranuara ishin të vlefshme për gjithë Shqipërinë dhe se kryengritjes i jepej fund. Ndërkaq kryengritësit , në vend që të ngulnin këmbë në implementimin e marrëveshjes që kësodore të kurorëzohej me sukses i gjithë gjaku i derdhur për liri.Ai potëncial i madh luftarak do të shpërndahet nëpër shtëpitë e tyre, gjë që nuk ishtë garancë për jetësimin dhe kurorëzimin e saj me shpalljen e pavarsisë në vendin ku u luftua dhe intërnacionalizua çështja shqipëtare.
Në tëtor 1912 shpallet lufta e parë Ballkanike,me pretekst clirimin e vëllezërve të tyre.Në fakt me anë të saj pretendoheshin teritoret shqiptare.Udhëheqësit dhe forcat kryengritëse shqiptare,ende pa u ftohur mirë grykat e pushkëve nga lufta e zhvilluar antiosmane u desht që të organizojnë luftën për ti mbrojtur trojet e tyre etnike.Sipas një informacioni në Shkup do të mbahej ne këtë kohë një kongres gjithëshqipëtar, ku do të shqyrtoheshin objektivat e mëtutjeshme të çështjes së pazgjidhur shqipëtare.Mirëpo për shkak të zhvillimëve luftarake ky kongres nuk u mbajt. Në ato çastë nga më të rëndat në historinë e popullit shqipëtar, prijësit ideor të kryengritjes, lëshuan kushtrimin e rrezikut të përgjithëshëm dhe duke qenë në lidhje të vazhdueshme me njëri tjetrin, bënin plane dhe grishën popullin që të rrokte armët për të mbrojtur atëdheun nga shkelësit e rinjë Një pjesë e tyre në krye me Hasan Prishtinën ,Salih Gjuken, N. Dragën dhe në marrëveshje me Bajram Curin u mblodhën më 14 tëtor në shtëpinë e Salih Gjukes në Shkup, ku miratuan një deklaratë në emër të popullit shqipëtar, e cila më 16 tëtor iu dorëzua përfaqësive konzullare në këtë qytët. Kjo do të thotë se prijësit e Lëvizjes kryengritëse në mbledhjen e Shkupit që do të hyjë në analet e historisë kombëtare për kthesën e kërkesave të deriatëhershme për autonomi me atë për pavarësi. Mbase në këtë mbledhje nuk u vendos të shpallet përfundimisht pavarësia e shtëtit Shqipëtar
Mirëpo, përkundër qëndresës heroike të vullnëtarëve shqipëtarë, rezistenca e tyre do të thyhet, si rezultat i tradhëtisë së komandës së lartë osmane, si dhe epërsisë në armatim të armikut. Forcat serbe do të depërtojnë në brendinë e viseve shqipëtare, ku në pabesi në Malin e Zi të Shkupit zihet peng Hasan Prishtina, së bashku me 13 udhëheqës tjerë të kryengritjes dhe dërgimi i tyre në kështjellën e kalamegdanit në Beograd si të burgosur. Ky ndoshta ishte shkaku kryesorë të mos shpallet pavarësia në Shkup.Meqë H.Prishtina ishte njëri nga pjesmarrësit, udheheqës të mbledhjes së 14 tetorit në Shkup, burgosja e tij definitivisht e pengoi kurorëzimin e idesë së shpalljes së pavarsisë në këtë qytet,por ajo të shpallej në një vend më të sigurt.N.Ivanaj, veprimtar dhe publicist i kësaj kohe do të konstatojë se”triumfi i kryengritjes në qendrën e Vilajetit të Kosovës, në Shkup, shënon një faqe të lavdishme në historinë e popollit shqiptar (....) por vetëm Lufta Ballkanike u bë shkak që kjo nderë e famë t`i mbetet
Vlorës e jo Kosovës.”

Skënder Asani - Asistent në UT.