|
Misioni i Arbėr Xhaferit |
|
Nga Lindita Ēela Shqiptarėt akoma janė njė popull qė organizohen nė bazė tė emocioneve. Kėshtu qė mund tė them me plot gojėn se ne akoma nuk kemi njė parti politike tė institucionalizuar.. Qėndrimet shpesh herė merren kuturu nė bazė tė emocioneve tė individėve tė ndryshėm. Kjo qasje emocionale ndaj fenomenit politik ka qene pengesa qė tė mos arrihet ai uniteti strategjik i shqiptarėve nė kėtė fazė tė zhvillimeve politike". I ka ndodhur shpesh tė jetė nė vorbullėn e politikės ndėrkombėtare, aty ku jo vetėm pėrcaktohen fatet e njerėzve por edhe tė kombeve. Pėrballė njė diplomacie tė ftohtė ndėrkombėtare, Arbėr Xhaferri ka ditur mė sė miri tė tėrheqė vėmendjen e diplomatėve tė njohur nė interes tė ēėshtjes shqiptare. Dhe arma e tij mė e fortė, (nga raste tė ndryshme qė tregon pėr Revistėn "Spektėr") duket se ėshtė humori dhe ironia. Tek e sheh atė burrė qė flet ngadalė duke peshuar ēdo fjalė, nuk mund tė mendosh se ky burrė me thinja, njė nga armėt e tij mė tė forta nė politikė ka humorin. "Kurrkush nuk ka forcė kundėr humorit. Mua mė pėlqen dhe mė ka ndodhur shpesh tė pėrdor humorin sepse ėshtė i vetmi argument qė tė shpėton nė bisedė",- thotė Xhaferi. Kėshtu i ka ndodhur qė pas luftės nė Maqedoni, atėhere kur Ali Ahmeti nuk njihej si faktor poltik nga maqedonasit dhe komuniteti ndėrkombėtar, Xhaferri, nėpėrmjet humorit gjen rast tė rikthejė Ahmetin nė qendėr tė bisedės duke thėnė se : A e dini se Ali Ahmeti ėshtė protestan. -Dhe menjėherė Robinson ka pyetur- "Qė kur ? -Qė kur ka filluar tė marrė pjesė nė protesta",- i pėrgjigjet Xhaferri. Ndėrsa pėr revistėn "Spektėr" politikani i mėnēur thotė se "Nuk kishte rrugė mė tė mirė pėr tė kthyer nė qendėr tė vėmendjes Ahmetin sesa humori. Pas kėsaj, filluam tė bisedonim seriozisht pėr tė ". Po kėshtu gjatė njė mbledhjeje nė Shkup, sėrish bisedohej pėr ēėshtjen shqiptare nė Maqedoni, por nė maqedonisht dhe anglisht. Arbėr Xhaferri sėrish krijon njė incident pėr tė treguar se shqiptarėt janė njė faktor i rėndėsishėm nė Maqedoni. Fjalimet e personaliteteve tė politikės ndėrkombėtare si Robinson, Bob Doll e tė tjerė, bėheshin nė anglisht dhe pėrktheheshin nė maqedonisht. Arbėr Xhaferri ngrihet dhe flet shqip kur sigurisht askush nuk e kuptonte. "Veprova kėshtu sepse tė gjithė duhet tė kuptonin se bashkėjetesa pėr tė cilėn ata flisnin nuk mund tė ekzistonte nėse pranohej qoftė edhe nė tė folur vetėm gjuha maqedonase",- shpjegon Xhaferri . Jo vetėm kėto por shumė raste tė tilla mund tė mėsosh nga njė bashkėbisedim me tė, veēse tė duhen shumė netė dimri. "Misioni im ėshtė prehistorik dhe nuk ka kthim mbapa",-thotė Xhaferri teksa jetėn prej kohėsh ia ka kushtuar ēėshtjes shqiptare. E fillon ditėn me njė byrek nė zyrėn e tij qė gjendet nė qendėr tė qytetit tė Tetovės dhe aty mund ta zėrė edhe nata. Ku sigurisht asnjė sekondė e jetės sė tij nuk kalon pa nxėnė diēka. Edhe atėherė kur merr pjesė nė ndonjė pritje nė sallonet mondane, prania e tij nuk ėshtė e rastėsishme por e domosdoshme. Familja prej kohėsh ka kaluar nė plan tė dytė. Violetės, (gruas sė tij) i ka dhėnė shumė. Dashurinė dhe dy fėmijė, Ilirin dhe Vlorėn. Tashmė pėr tė ka nevojė njė komb qė quhet Shqipėri. Politika e Xhaferrit Pėrballė Ahmetit, nė kampin e Shqiptarėve, nė shtetin Maqedonas sot gjendet Arbėn Xhaferri, 54 vjec. Njė ish- shef kabineti nė qeverinė e Kosovės e drejtuar nga komunistėt nė vitet '80, Xhaferri e ka ndėrtuar karrierėn dhe profilin e tij politik nė Kosovė, duke punuar ngushtėsisht me ish- drejtuesen e Partisė Komuniste, Katjusha Jasharin. Pėrpara se tė aktivizohej nė politikė, ai ka punuar si kryeredaktor i "TV tė Prishtinės". Ka ardhur nė Maqedoni nė fillim tė viteve '90, pas shpėrbėrjes sė Jugosllavisė, duke u anėtarėsuar nė tė vetmen parti tė Shqiptarėve nė Maqedoni nė atė kohė, Partia pėr Prosperitet Demokratik (PPD). Xhaferri, nė koalicion me tė riun dhe ambiciozin Menduh Thaēi (qė mė pas do tė bėhej zėvendėskryetar i PDSH dhe krahu i djathtė i Xhaferrit), filloi tė organizojė njė fraksion nė PPD, i cili kundėrshtonte qėndrimin e moderuar tė partisė, qė nė atė kohe ishte nė pushtet. Shansi i Xhaferrit pėr tė ndarė PPD dhe fillimin e partisė sė tij erdhi nė momentin e krizės nė lidhje me Universitetin e Tetovės. Xhaferri mbėshteti idenė e krijimit tė Universitetit nė Gjuhen Shqipe - tė cilin qeveria nuk pranoi ta njihte - duke sulmuar PPD-nė (nė atė kohė tė drejtuar nga Abdurahman Haliti) se nuk kundėrshtonte pėrpjekjet e Maqedonasve pėr ta mbyllur atė. Nė kėtė betejė ai u mbėshtet fuqimisht nga ish- presidenti shqiptar Berisha. Pasi u shkėput nga PPD dhe krijoi PDSH nė vitin 1994, Xhaferri mori njė qėndrim mė radikal se sa partia e tij e mėparshme. Nė njė kohė tė shkurtėr, ai fitoi njė popullaritet shumė tė madh nė radhėt e Shqiptarėve nė Maqedoni dhe nė Ballkan, dhe vizitohej nga tė dėrguarit nga Kosova, Shqipėria dhe diaspora Shqiptare. Nė vendosjen e autoritetit tė tij, duket se Xhaferri ėshtė ndihmuar shumė nga sėmundja e tij misterioze. Pėr shkak tė saj - ndoshta njė formė e rrallė e sėmundjes sė Parkinsonit - lėvizjet e tij janė tė ngadalta dhe tė planifikuara dhė zėri i tij i butė e me ton tė ulėt, duke i dhėnė atij njė pamje qė buron njė menēuri prej tė moēmi. "Unė kam probleme serioze me shėndetin, por di se si ta bėj shėndetin tim tė keq, pjesė tė personalitetit tim dhe tė jetoj me tė",- thotė Xhaferri pėr revistėn "Spektėr". Pėrballė popullaritetit tė madh tė BDI (partia e Ahmetit), nė fillim tė fushatės elektorale, Xhaferri ka shtuar radikalizmin e PDSH-se, duke thėnė haptazi se Marrėveshja e Ohrit nuk pėrbėn limitin e kėrkesave tė Shqiptarėve nė Maqedoni. Sipas njoftimeve, zėvendėskryetari i tij, Menduh Thaēi, ka kėrkuar publikisht bashkimin e tė gjithė "territoreve Shqiptare" nė njė shtet tė vetėm. Shifrat nė zgjedhjet e fundit nė Maqedoni Me teper se 3.000 kandidatė nga 53 parti konkurruan nė zgjedhjet e fundit pėr 120 vendet e parlamentit maqedon. Por rrezultatet finale nxorrėn fitues koalicionin e majtė "Sė bashku pėr Maqedoninė" me 40,4 pėr qind tė votave. 60 deputetė. Nė vend tė dytė u rendit VMRO-DPMNE, sė bashku me liberalėt tė cilėt arritėn tė marrin 24 pėr qind tė votave. 33 deputetė. Nė vend tė tretė u rendit Bashkimi Demokratik pėr Integrim, i Ali Ahmetit, formacioni i dalė nga lufta qė mori 11,8 pėr qind duke siguruar 16 deputetė. Dhe pas tij, Partia Demokratike shqiptare e Arber Xhaferrit me 5,2 pėr qind. 7 deputetė. Ajo pėr prosperitet Demokratik me 2,3 pėr qind, 2 deputetė dhe Partia Demokratike Kombėtare e Kastriot Haxhirexhės me 2,1 pėr qind me 1 deputet. Po kaq arriti tė marrė edhe Partia Socialiste, 1 deputet, e drejtuar nga ish- komunisti dhe ish- njeriu i afėrt i Sllobodan Millosheviēit, Ljubisav Ivanov-Dzingo. Arbėr Xhaferri: Nuk kam kohė pėr familjen time Sapo pėrfunduan zgjedhjet ju deklaruat se do tė qėndroni nė opozitė. Kjo politikė e ndjekur nga ju do tė ketė pasoja mbi shqiptarėt? Nė politikė ka procese tė riparueshme dhe procese qė nuk mund tė riparohen. Nė kėto zgjedhje ndodhi njė handikap pėr shqiptarėt. Nuk gjetėn forca pėr tė dalė bashkarisht nė zgjedhje. Ne patėm ofruar njė projekt se si duhet tė bashkėpunonim me faktorėt e tjerė nė kėto zgjedhje, por qė nuk mundėm ta zbatonim. Nėse ky projekt do tė zbatohej, jam i sigurt se do tė mund tė fitonim mbi 30 deri nė 35 vende nė parlamentin e shtetit maqedonas. Po tė ndodhte kjo atėherė faktori shqiptar do tė ishte deciziv nė formimin e qeverisė. Mirėpo me qė kjo nuk ndodhi, meqadonasit kanė kaluar nė pozicion tė rėndėsishėm strategjik , ata mund tė zgjedhin dhe tė kushtėzojnė faktorin shqiptar. Pėr t'ia eliminuar kėtė pozicion strategjik faktorit maqedonas, ne, qė nė ditėn e zgjedhjeve, kumtuam se nuk dėshirojmė tė jemi nė qeveri. Kėtė e bėmė pėr tė forcuar rolin e BDI-sė. Se sa ata do tė shfrytėzojnė kėtė terren, kėtė pozicion strategjik, kjo varet nga dituria e tyre dhe nga taktika qė do tė pėrdorin . Unė mendoj se nė fazėn e parė Partia e Ahmetit ka bėrė lėshime tė palejueshme. Nė opinion dilet me deklarata, se janė kėrkuar disa ministri, por nuk i fitojmė ato. Kjo do tė thotė se fitorja pozicionale, nė aspektet e para tė matjes sė forcave politike mes dy faktorėve, ėshtė nė anėn e maqedonasve. Ata nuk lėshuan pe ndaj tė gjitha kėrkesave qė u parashtruan nga BDI-a . Nė kėtė kuptim them se ėshtė bėrė njė gabim i palejueshėm. Megjithėse, nuk janė pranuar tė gjitha kėrkesat e shqiptarėve, partia e Ahmetit vazhdon pa kurrfarė tronditjeje pėrzgjedhjet pėr fazat e ardhshme. Pra ju jeni skeptik pėrsa i pėrket realitetit tė sotėm shqiptar nė Maqedoni? Sė pari, ne kemi humbur pozicionet e fuqishme meqė maqedonasit mund tė formojnė qeverinė me kė tė duan. Pra strategjikisht ėshtė rrėnuar pozita e shqiptarėve pėr fazėn e ardhshme politike. Tash mund tė flasim pėr gjeturinė taktike tė shqiptarėve dhe nėse dinė tė taktivizojnė . Nė kėtė dimension, tė taktivizimeve thashė qė janė bėrė gabime tė palejueshme. Them kėshtu sepse kėrkon diēka, nuk merret ajo, dhe prapė vazhdohet me tė njėjtin avaz. Kėto gabime i takojnė natyrės sė taktikės. Por cila ėshtė zgjidhja? Nga kėto gabime nuk mendoj se shqiptarėt do tė humbin diēka ekzistenciale sepse vetėdija kombėtare dhe gatishmėria ka kaluar nė grupet jo formale tė shqiptarėve. Kėshtu qė sado qė tė bėjnė gabime partitė politike, nė fund, sėrish aktivizohet sfida shqiptare nė Maqedoni dhe pak nga pak duhet tė ndėrtohet opinioni nė Maqedoni se nuk mund tė anashkalohen kėrkesat objektive tė shqiptarėve. Nuk mund tė manipulohen shqiptarėt me manipulime dhe taktivizime tė ndryshme. Kėrkesat e shqiptarėve duhet tė merren realisht nė konsideratė dhe tė zgjidhen ēėshtjet kryesore qė kanė tė bėjnė me interesin e shqiptarėve nė Maqedoni. Pra ta pėrfundoj mendimin , tash e tutje shumė pak do tė varen pozitat e shqiptarėve prej taktivizimeve qė po bėjnė disa konjuktura tė ndryshme politike. Kjo meqė vetėdija e shqiptarėve tashmė ka marrė forma tė veprimit konkret, pra aktiv. Ju thatė se punuat tė arrinit njė marrėveshje me forcat politike shqiptare nė Maqedoni. Mendoni se ishte krejtėsisht e pamundur gjetja e njė rruge bashkėpunimi qė faktori shqiptar tė ishte i rėndėsishėm nė shtetin maqedonas? Shqiptarėt akoma janė njė popull qė organizohen nė bazė tė emocioneve. Emocionet peshojnė mė shumė nė kandar se sa projektet racionale. Kėshtu qė mund tė them me plot gojėn se ne akoma nuk kemi njė parti politike tė institucionalizuar ku bėhen analiza rracionale tė tė gjitha fenomeneve nė mėnyrė institucionale partiake. Qėndrimet shpesh herė merren kuturu nė bazė tė emocioneve tė individėve tė ndryshėm. Vlerėsoj se ky aspekt ose kjo qasje emocionale ndaj fenomenit politik ka qene pengesa qė tė mos arrihet ai uniteti strategjik i shqiptarėve nė kėtė fazė tė zhvillimeve politike. Jeni nė opozitė, cili do tė jetė roli juaj, dhe qėndrimet tuaja si opozitė? Ne, qė nė fillim e zgjodhėm pozitėn e opozitės. Pra kėtė zgjedhje e bėmė pėr shkak tė avantazhit politik qė ka pala maqedonase nė kėtė fazė tė procesit politik. Bėsojmė se kjo lėvizje do tė forcojė rolin e BDI-sė nė qeveri. Nė kėtė mėnyrė ajo do tė jetė partnerja e vetme nga pala shqiptare nė shtetin maqedonas. Ky ėshtė roli i parė i PDSh- sė, pra tė forcojė pozicionin dhe rolin e BDI-sė nė kėtė koalicion qeveritar. Pozicioni i dytė do tė jetė analiza e proceseve qė do tė pasojnė, pozicioni i tretė do tė jetė kritika racionale, konstruktive e PDSH- sė pėr tė gjitha devijimet qė janė bėrė realisht por edhe nė tė ardhmen. Pozicioni tjetėr do tė jetė afrimi i pandėrprerė i interesit politik shqiptar jo vetėm nė Maqedoni por edhe nė rajone tė tjera dhe kryesisht nė Kosovė. Politika nė trevat shqiptare pothuajse vuan nga mosmarrėveshje tė ngushta politike , kemi goxha raste . Sipash jush, cilat do tė ishin mekanizmat qė do tė nxjerrin politikėn shqiptare nga kėto kolapse emocionale? Po kėtu ka njė rrugėdalje. Ka vetėm njė rrugė zgjidhje: partitė politike tė krijojnė institucionet shkencore brenda strukturave tė veta partiake ku nė baza racionale, shkencore analizon tė gjitha dukuritė politike brenda njė shoqėrie. Pa analiza tė tilla shkencore politika shndėrrohet nė njė vullnetarizėm tė liderėve apo grupe tė interesave tė njė partie . Ju e dini se nė Perėndim ēdo parti politike ka institucionet e veta shkencore ku analizohen tė gjitha aspektet e pėrditshmėrisė politike apo shoqėrore brenda njė sistemi politik. Nėse nuk do tė ketė institucione tė tilla brenda partive politike gjithmonė do tė jemi nė buzė tė greminės ose nė buzė tė njė krize tė vazhdueshme qė do tė prodhojnė liderėt prej keqkuptimeve tė tyre nė proceset historike apo pėr ēėshtje tė ndryshme ekonomike e tė tjera brenda njė shoqėrie. Vullnetarizmi i liderėve eliminohet nėse racionalizohet politika e njė partie dhe kjo do tė arrihet vetėm nėse do tė kemi institucionet pėrkatėse brenda partive poltike. Keni deklaruar se Marrėveshja e Ohrit nuk ėshtė gjithēka pėr shqiptarėt. I qėndroni ende kėsaj deklarate? Marrėveshja e Ohrit nuk arriti qė zgjidhė pėrfundimisht ēėshtjen shqiptare nė Maqedoni, por u arrit si njė kusht qė tė ndėrpritet lufta. Pra marrėveshja e Ohrit ishte mė sė shumti nė funksion tė ndėrprerjes sė armiqėsive , pra tė luftės, se sa tė zgjidhjes pėrfundimisht tė ēėshtjes sė kombit shqiptar nė Maqedoni. Kjo marrėveshje nė vete ngėrthen inkoherenca tė padurueshme, logjike dhe juridike. Mendoj se pa zgjidhjen e kėtyre inkoherencave nuk do tė mund tė arrihet njė sistem racional juridik nė Maqedoni . Nė marrėveshjen e Ohrit kishte mospėrputhje tė padurueshme midis konceptit kushtetues dhe ligjeve , ligjet janė mė tė ngushta sesa koncepti kushtetues. Ky inkompatibilitet mes premisave kushtetuese dhe ligjeve do tė zgjidhet nė vavor tė afirmimit tė premisės kushtetuese. Prandaj ne qėndrojmė nė kėtė vijė dhe nuk do tė heqim dorė deri sa Maqedonia tė pėrfitojė pėrfundimisht njė koncept koherent juridik kushtetues. Z. Xhaferri deri tani folėm pėr politikė ku ndėr tė tjera ju thatė se pjesėn mė tė madhe tė ditės e kaloni nė zyrė. Mendoni se ky angazhim ju ka larguar nga familja ? Po ėshtė e vėrtetė e filloj ditėn me byrekun tim tė famshėm kėtu nė zyrė dhe po kėtu i zhvilloj tė gjitha aktivitetet. Qofshin kėto takime me tė huajt, anėtarė tė partisės deri tek ato takime normale. Ndėrsa nė pjesėn tjetėr tė ditės lexoj literaturėn qė mė krijon kureshtje. Ndėrsa me familjen kam kontakte kryesisht telefonike dhe nuk kam aspak kohė pėr ta. Kėshtu qė jam shndėrruar nė njė asket tipik tė politikės moderne shqiptare. Kjo do tė thotė qė familja pėr ju ka kaluar nė plan tė dytė ? Politika nė kėto hapėsira tė ish- Jugosllavisė ka rėndėsi tė dorės sė parė. Meqė ne filluam tė merremi me politikė nė kohė krize, dhe kriza akute gjithmonė ka pėrparėsitė ndaj situatave tė tjera normale. Unė gjithmonė me keqardhje mund tė them se e flijova normalitetin e jetės familjare pėr njė krizė shoqėrore qė ishte akute. Bashkėshortja juaj ėshtė ankuar pėr kėtė ? Violeta do tė ishte ankuar ndaj meje nėqoftėse unė do tė isha marrė me kotėsira, nėqoftėse pėrkushtimi im nė jetėn publike nuk do tė kishte asnjė vlerė. Por edhe ajo e di fare mirė se jetoj njė jetė nė shėrbim tė diēkaje mė tė madhe dhe s'ka guxim moral qė tė bėjė kritika pėr mėnyrėn e angazhimit tim. Prej kohėsh jetoni vetėm pse? Famija ime pėr njė kohė tė gjatė jetonte nė Norvegji. Ata prisnin qė tė bashkohesha edhe unė me ta. Por politika mi prishi tė gjitha planet. Vetė kriza e thellė historike qė ndodhi nė kėto hapėsira ishte njė obligim mė i madh pėr mua sesa gjiri i familjes. Aktualisht, Violeta jeton nė Norvegji dhe do tė kthehet sė shpejti nė kėtu. Ndėrsa Iliri, 27 vjeē, jeton nė Prishtinė. Ka studiuar nė njė degė shumė tė ēuditshme pėr shqiptarėt, ėshtė instruktor i instrumenteve muzikore i specialuzuar pėr violinė. Por meqė nė Kosovė kurkush nuk e kėrkon mė violinėn, ai nuk merret mė me kėtė veprimtari. Ndėrsa vajza, Vlora, 23 vjeēe, por kryen studimet nė Romė pėr regjisurė. Momentalisht ėshtė nė studion e Cine Citas-ė. Siē thashė mė lart, bashkėshortja ime do tė kthehet sė shpejti por ajo mė sė shumti pėlqen Shqipėrinė si njė vend ku mund tė kalojė jetėn se sa nė kėto zonat e tjera . Duke qenė se profesioni i saj ėshtė piktore, ka disa obligime atje. Po punon pėr tė hapur disa ekspozita tė sajat kėshtu qė unė e respektoj tė drejtėn e saj qė tė afirmohet nė dimensionin e saj pa insistuar qė edhe ajo tė ketė frikė prej kėtij arsyetimi politik qė e kam unė nė vetvete Z. Xhaferri pothuajse jetoni krejtėsisht nė shėrbim tė politikės, ndiheni i lodhur ? Ndiej momentet e absurdit nė kėto ēaste tė njė intensiteti tė pandėrprerė ku shtrohet pyetja e kuptimit tė jetės. A ka kuptim njė formė e tillė e jetesės dhe pėrse njeriu tė fokusohet, tė fiksohet vetėm nė njė dimension? Unė natyrisht qė nė kėto momente tė lodhjes shtroj shpesh herė kuptimin e tė gjithė kėtij angazhimi por nuk kam forcė ta ndėrroj kėtė nė njė dimension mė tė gjerė. Misioni im ėshtė prej historik, nuk ka kthim prapa.
|